Ўзбекистонда 2200 йиллик юнон ҳарбий қароргоҳи топилди

Археологлар Жанубий Ўзбекистонда ноёб эллин ҳарбий қароргоҳини аниқлагани хабар қилинмоқда. 

Тахминан 2200 йиллик тарихга эга Искандарteпа Юнон-Бақтрия қўшинлари учун вақтинчалик қароргоҳ вазифасини ўтаганлиги тахмин қилинмоқда. У Марказий Осиёда топилган бу каби илк истеҳком бўлиши мумкин.

Милоддан аввалги IV аср охирларида Александр Македонский Бақтрия ва Сўғдиёнани забт этиб, юнон қўшинларини Марказий Осиё ичкарисига олиб кирган. Унинг империяси парчаланиб кетгач, юнонлар бошқарувидаги давлатлар асрлар давомида минтақанинг бир қисмини назорат қилиб келган.

Искандарteпа Сурхондарё вилоятининг Шеробод туманида, қадимий Бақтрия ва Сўғдиёна ўртасидаги чегара ҳудудида жойлашган.

Бу ёдгорлик 2017-йилда Чехия–Ўзбекистон археологик экспедицияси томонидан аниқланган. Дастлаб у Юнон–Бақтрия даври манзилгоҳи сифатида талқин қилинган, кейинги изланишлар эса унинг кузатув истеҳкоми бўлганини кўрсатди.

Тепалик топилган вақтда унинг маҳаллий номи бўлмаган, шу сабабли уни шартли равишда Искандарteпа деб номлашган. Искандар – Александр исмининг маҳаллий шакли.

Геофизик тадқиқотлар ва қазишма ишлари Искандарteпа вақтинчалик ҳарбий лагер сифатида фойдаланилганини кўрсатмоқда.

Тадқиқот натижалари 2026-йил июнь ойида Journal of Archaeological Science: Reports журналида эълон қилинди. Муаллифлар ёдгорликни эллинизм даврига оид деб ҳисобласа, Archaeology Magazine нашри ҳарбий лагер милоддан аввалги иккинчи асрга тааллуқли эканлигини қайд этди.

Искандарteпанинг тузилиши унинг ҳарбий мақсадларда қурилгани ҳақидаги фаразни тасдиқлайди. Ёдгорлик табиий ҳимояланган тепаликда жойлашган. Периметри бўйлаб қазилган тахминан 400 метр узунликдаги хандақ қарийб 1,2 гектар майдонни ўраб турган ва унинг кенглиги 4 метрдан 7 метргача бўлган.

Бироқ, тадқиқотчилар девор билан ўралган ҳудуд ичида пишиқ ғиштдан қурилган бинолар бўлганига оид деярли ҳеч қандай далил топмаган. Бу эса ҳудудни доимий аҳоли пункти эмас, вақтинчалик ҳарбий қароргоҳ бўлган, деган хулосага кўпроқ мос.

Эллинистик ҳукмдорлар билан боғлиқ тангалар ҳам объектнинг ёшини аниқлашга ёрдам беради.

Бу ердаги энг мушкул масала – истиқомат қилувчиларни сув билан таъминлаш бўлган. Археологлар ерга кўмилган хумларни топишди. Шунингдек, бир неча километр масофадан сув олиб келинган, эни 1,1 метргача бўлган канал излари ҳам аниқланди.

Жанубий Ўзбекистондан анча қадимги даврларга оид далиллар ҳам топилган. 2025-йилда тадқиқотчилар Сурхондарё водийсида яшаган одамлар тахминан 9200 йил аввал ёввойи арпани ўрганганини маълум қилдилар.

Бу кашфиёт орқали Марказий Осиё ҳам деҳқончиликка ўтишнинг илк босқичлари борасидаги баҳслар мавзусига қўшилди.