O‘zbekistonda 2200 yillik yunon harbiy qarorgohi topildi

Arxeologlar Janubiy O‘zbekistonda noyob ellin harbiy qarorgohini aniqlagani xabar qilinmoqda. Taxminan 2200 yillik tarixga ega Iskandartepa Yunon-Baqtriya qo‘shinlari uchun vaqtinchalik qarorgoh vazifasini o‘taganligi taxmin qilinmoqda. U Markaziy Osiyoda topilgan bu kabi ilk istehkom bo‘lishi mumkin.

Miloddan avvalgi IV asr oxirlarida Aleksandr Makedonskiy Baqtriya va So‘g‘diyonani zabt etib, yunon qo‘shinlarini Markaziy Osiyo ichkarisiga olib kirgan. Uning imperiyasi parchalanib ketgach, yunonlar boshqaruvidagi davlatlar asrlar davomida mintaqaning bir qismini nazorat qilib kelgan.

Iskandartepa Surxondaryo viloyatining Sherobod tumanida, qadimiy Baqtriya va So‘g‘diyona o‘rtasidagi chegara hududida joylashgan.

Bu yodgorlik 2017-yilda Chexiya–O‘zbekiston arxeologik ekspeditsiyasi tomonidan aniqlangan. Dastlab u Yunon–Baqtriya davri manzilgohi sifatida talqin qilingan, keyingi izlanishlar esa uning kuzatuv istehkomi bo‘lganini ko‘rsatdi.

Tepalik topilgan vaqtda uning mahalliy nomi bo‘lmagan, shu sababli uni shartli ravishda Iskandartepa deb nomlashgan. Iskandar – Aleksandr ismining mahalliy shakli.

Geofizik tadqiqotlar va qazishma ishlari Iskandartepa vaqtinchalik harbiy lager sifatida foydalanilganini ko‘rsatmoqda.

Tadqiqot natijalari 2026-yil iyun oyida Journal of Archaeological Science: Reports jurnalida e’lon qilindi. Mualliflar yodgorlikni ellinizm davriga oid deb hisoblasa, Archaeology Magazine nashri harbiy lager miloddan avvalgi ikkinchi asrga taalluqli ekanligini qayd etdi.

Iskandartepaning tuzilishi uning harbiy maqsadlarda qurilgani haqidagi farazni tasdiqlaydi. Yodgorlik tabiiy himoyalangan tepalikda joylashgan. Perimetri bo‘ylab qazilgan taxminan 400 metr uzunlikdagi xandaq qariyb 1,2 gektar maydonni o‘rab turgan va uning kengligi 4 metrdan 7 metrgacha bo‘lgan.

Biroq, tadqiqotchilar devor bilan o‘ralgan hudud ichida pishiq g‘ishtdan qurilgan binolar bo‘lganiga oid deyarli hech qanday dalil topmagan. Bu esa hududni doimiy aholi punkti emas, vaqtinchalik harbiy qarorgoh bo‘lgan, degan xulosaga ko‘proq mos.

Ellinistik hukmdorlar bilan bog‘liq tangalar ham obyektning yoshini aniqlashga yordam beradi.

Bu yerdagi eng mushkul masala – istiqomat qiluvchilarni suv bilan ta’minlash bo‘lgan. Arxeologlar yerga ko‘milgan xumlarni topishdi. Shuningdek, bir necha kilometr masofadan suv olib kelingan, eni 1,1 metrgacha bo‘lgan kanal izlari ham aniqlandi.

Janubiy O‘zbekistondan ancha qadimgi davrlarga oid dalillar ham topilgan. 2025-yilda tadqiqotchilar Surxondaryo vodiysida yashagan odamlar taxminan 9200 yil avval yovvoyi arpa o‘rganini ma’lum qildilar.

Bu kashfiyot orqali Markaziy Osiyo ham dehqonchilikka o‘tishning ilk bosqichlari borasidagi bahslar mavzusiga qo‘shildi.