Маймунчечак вируси: Келиб чиқиши, тарқалиши ва Ўзбекистонга таъсири

Маймунчечак вируси (Monkeypox virus) — бу зоонотик, яъни ҳайвондан инсонга юқадиган вирусли касаллик. Вирус похвируслар оиласига мансуб бўлиб, инсонларда учрайдиган чечак вирусига ўхшашдир. Аммо унинг белгилари енгилроқ кечади. 

Вируснинг келиб чиқиши ва тарихи 

Маймунчечак вируси дастлаб Ғарбий ва Марказий Африкадаги ўрмон ҳудудларида кенг тарқалган. Унинг асосий ташувчилари маймунлар ва бошқа ёввойи ҳайвонлар, жумладан, кемирувчилар ҳисобланади. Вирус ҳайвонлардан инсонларга тўғридан тўғри алоқа ёки инфекцияланган ҳайвонларнинг тана суюқликлари билан ифлосланган муҳит орқали юқади. 

Инсонларда биринчи марта қайд этилган маймунчечак ҳолати Конго Демократик Республикасида 1970 йилда бир ёшли болада аниқланган. Ушбу ҳолатдан сўнг, вирус Марказий Африка ва Ғарбий Африканинг бошқа давлатларида ҳам қайд этилган. 

Маймунчечак вирусининг тарқалиши 

Вирус асосан Африка давлатларида, айниқса Марказий ва Ғарбий Африка ҳудудларида кенг тарқалган. Ушбу давлатларга Конго Демократик Республикаси, Нигерия, Камерун, Марказий Африка Республикаси киради. Европа ва Шимолий Америкада эса вируснинг янги ўчоқлари кузатилган, жумладан, Буюк Британия, АҚШ, Канада ва Испанияда. 

Ҳатто Европада ва Шимолий Америкада маймунчечак вирусининг пайдо бўлиши билан боғлиқ бир қатор ҳодисалар қайд этилган. Ушбу давлатлар халқаро саёҳатлар ва тиббиёт тизимларининг ўзаро боғлиқлиги сабабли вируснинг тез тарқалишига олиб келган. 

2022 йилнинг май ойида Европа ва Шимолий Америкада вирус билан боғлиқ бир қанча ҳолатлар пайдо бўлди. Бу жараён эпидемия ҳолатига олиб бормаслиги учун халқаро ҳамжамиятни чора-тадбирлар кўришга ундади. 

2023 йил сентябрида эса Африкада маймунчечакнинг янги эпидемияси давом этаётгани маълум бўлди. Вируснинг тарқалиши оқибатида қитъада 13,7 минг ҳолат қайд этилган, шундан 456 киши вафот этган. 

Ватани Африка бўлган маймунчечак вируси сўнгги ҳафтада бошқа давлатларда ҳам кўриниш берди. Жорий йилнинг 15 август куни Швеция ҳукумати мамлакатда маймунчечак вирусини юқтириш билан касаллангани қайд этилган фуқаролар борлигини маълум қилди. Бу эса Африкадан кейин биринчи маротаба ушбу давлатда кузатилди. 

Шундан сўнг, у Покистонга етиб келди. Маълум бўлишича, давлатда бу вирус 34 ёшли Бирлашган Араб Амирликларидан кириб келган фуқарода кузатилган. Сўнгги маълумотларга кўра, маймунчечак юқтириш ҳолати Филиппинда ҳам кузатилган.

Вируснинг тарқалиш сабаблари 

Маймунчечак вирусининг инсонлар орасида тарқалиши бир неча омиллар билан боғлиқ. Асосий тарқалиш сабаблари қуйидагилар: 

— Инфекцияланган ҳайвонлар билан бевосита алоқа қилиш; 
— Инфекцияланган инсонлар билан жисмоний мулоқот қилиш (терида ёки шиллиқ пардаларда яралар бўлса, юқиш хавфи юқори); 
— Вирус билан ифлосланган муҳитда мулоқот қилиш (масалан, гигиена воситалари ёки кийим-кечаклар орқали); 

Вирус инсондан инсонга асосан нафас олиш йўллари орқали юқади, аммо тери ёки инфекцияланган шахснинг тана суюқликлари билан бевосита алоқа орқали ҳам юқиши мумкин. 

Вируснинг Ўзбекистонга таъсири 

Ҳозирча Ўзбекистонда маймунчечак вирусига чалиниш ҳолатлари қайд этилмаган. Бироқ, Ўзбекистонга маймунчечак касаллиги кириб келишига тайёргарлик чоралари кучайтирилган. Бу ҳақда Санитария-эпидемиология қўмитаси маълум қилди. 

Шунингдек, қўмита томонидан вируснинг Ўзбекистонга кириб келишини олдини олиш учун бир қатор чоралар кўрилаётгани билдирилди. 

"Юқумли касалликлар шифохонасида ётқизиш мақсадида шифо ўринлари, зарур дори воситалари захираси ташкил этилди. Ўзбекистон чегараларида назорат чоралари кучайтирилди. Касалликни аниқлаш учун тест-диагностика захираси яратиш режалаштирилган. Касалликка чалинган бемор билан мулоқотда бўлганларни 21 кун мобайнида тиббий кузатувини ташкил этиш белгиланган", дейилади қўмита томонидан ўтказилган брифингда.