Maymunchechak virusi: Kelib chiqishi, tarqalishi va Oʻzbekistonga taʼsiri

Maymunchechak virusi (Monkeypox virus) — bu zoonotik, yaʼni hayvondan insonga yuqadigan virusli kasallik. Virus poxviruslar oilasiga mansub boʻlib, insonlarda uchraydigan chechak virusiga oʻxshashdir. Ammo uning belgilari yengilroq kechadi. 

Virusning kelib chiqishi va tarixi 

Maymunchechak virusi dastlab Gʻarbiy va Markaziy Afrikadagi oʻrmon hududlarida keng tarqalgan. Uning asosiy tashuvchilari maymunlar va boshqa yovvoyi hayvonlar, jumladan, kemiruvchilar hisoblanadi. Virus hayvonlardan insonlarga toʻgʻridan toʻgʻri aloqa yoki infeksiyalangan hayvonlarning tana suyuqliklari bilan ifloslangan muhit orqali yuqadi. 

Insonlarda birinchi marta qayd etilgan maymunchechak holati Kongo Demokratik Respublikasida 1970 yilda bir yoshli bolada aniqlangan. Ushbu holatdan soʻng, virus Markaziy Afrika va Gʻarbiy Afrikaning boshqa davlatlarida ham qayd etilgan. 

Maymunchechak virusining tarqalishi 

Virus asosan Afrika davlatlarida, ayniqsa Markaziy va Gʻarbiy Afrika hududlarida keng tarqalgan. Ushbu davlatlarga Kongo Demokratik Respublikasi, Nigeriya, Kamerun, Markaziy Afrika Respublikasi kiradi. Yevropa va Shimoliy Amerikada esa virusning yangi oʻchoqlari kuzatilgan, jumladan, Buyuk Britaniya, AQSh, Kanada va Ispaniyada. 

Hatto Yevropada va Shimoliy Amerikada maymunchechak virusining paydo boʻlishi bilan bogʻliq bir qator hodisalar qayd etilgan. Ushbu davlatlar xalqaro sayohatlar va tibbiyot tizimlarining oʻzaro bogʻliqligi sababli virusning tez tarqalishiga olib kelgan. 

2022 yilning may oyida Yevropa va Shimoliy Amerikada virus bilan bogʻliq bir qancha holatlar paydo boʻldi. Bu jarayon epidemiya holatiga olib bormasligi uchun xalqaro hamjamiyatni chora-tadbirlar koʻrishga undadi. 

2023 yil sentabrida esa Afrikada maymunchechakning yangi epidemiyasi davom etayotgani maʼlum boʻldi. Virusning tarqalishi oqibatida qitʼada 13,7 ming holat qayd etilgan, shundan 456 kishi vafot etgan. 

Vatani Afrika boʻlgan maymunchechak virusi soʻnggi haftada boshqa davlatlarda ham koʻrinish berdi. Joriy yilning 15 avgust kuni Shvetsiya hukumati mamlakatda maymunchechak virusini yuqtirish bilan kasallangani qayd etilgan fuqarolar borligini maʼlum qildi. Bu esa Afrikadan keyin birinchi marotaba ushbu davlatda kuzatildi. 

Shundan soʻng, u Pokistonga yetib keldi. Maʼlum boʻlishicha, davlatda bu virus 34 yoshli Birlashgan Arab Amirliklaridan kirib kelgan fuqaroda kuzatilgan. Soʻnggi maʼlumotlarga koʻra, maymunchechak yuqtirish holati Filippinda ham kuzatilgan.

Virusning tarqalish sabablari 

Maymunchechak virusining insonlar orasida tarqalishi bir necha omillar bilan bogʻliq. Asosiy tarqalish sabablari quyidagilar: 

— Infeksiyalangan hayvonlar bilan bevosita aloqa qilish; 
— Infeksiyalangan insonlar bilan jismoniy muloqot qilish (terida yoki shilliq pardalarda yaralar boʻlsa, yuqish xavfi yuqori); 
— Virus bilan ifloslangan muhitda muloqot qilish (masalan, gigiyena vositalari yoki kiyim-kechaklar orqali); 

Virus insondan insonga asosan nafas olish yoʻllari orqali yuqadi, ammo teri yoki infeksiyalangan shaxsning tana suyuqliklari bilan bevosita aloqa orqali ham yuqishi mumkin. 

Virusning Oʻzbekistonga taʼsiri 

Hozircha Oʻzbekistonda maymunchechak virusiga chalinish holatlari qayd etilmagan. Biroq, Oʻzbekistonga maymunchechak kasalligi kirib kelishiga tayyorgarlik choralari kuchaytirilgan. Bu haqda Sanitariya-epidemiologiya qoʻmitasi maʼlum qildi. 

Shuningdek, qoʻmita tomonidan virusning Oʻzbekistonga kirib kelishini oldini olish uchun bir qator choralar koʻrilayotgani bildirildi. 

"Yuqumli kasalliklar shifoxonasida yotqizish maqsadida shifo oʻrinlari, zarur dori vositalari zaxirasi tashkil etildi. Oʻzbekiston chegaralarida nazorat choralari kuchaytirildi. Kasallikni aniqlash uchun test-diagnostika zaxirasi yaratish rejalashtirilgan. Kasallikka chalingan bemor bilan muloqotda boʻlganlarni 21 kun mobaynida tibbiy kuzatuvini tashkil etish belgilangan", deyiladi qoʻmita tomonidan oʻtkazilgan brifingda.