Саҳродаги тарсаки: Саудия Арабистони Трамп учун «осмонни» ёпди

Ушбу демаршга Қатар ҳам қўшилди.

Вашингтон учун бу шунчаки логистика муаммоси эмас — бу ҳақиқий дипломатик ҳалокат. Хўш, бу қарор ортида нима турибди: совуққон ҳисоб-китобми ёки шахсий адоват?

1. «Орқамдан ўп»: Тилга эрк беришнинг баҳоси
Кўпчилик экспертларнинг фикрича, валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмоннинг (МБС) бу галги кескин қарори — Дональд Трампнинг яқинда қилган ҳақоратомуз чиқишига берилган тўғридан-тўғри жавобдир. АҚШ президентининг «шаҳзода мендан миннатдор бўлиши ва орқамдан ўпиши керак» қабилидаги ибораси Шарқда ҳеч қачон унутилмайди ва кечирилмайди.

Ўзини янги авлоднинг кучли ва мустақил лидери сифатида намоён этаётган МБС учун Оқ уй томонидан қилинган бундай оммавий таҳқир ортга қайтар бўлмайдиган нуқта бўлди. Базалардан фойдаланишга рухсат бермаслик — Саудия Арабистони энди шунчаки «қўриқланадиган ёқилғи қуйиш шохобчаси» эмас, балки паст кашандалар тилида гаплашиб бўлмайдиган суверен давлат эканини кўрсатиб қўйишдир.

2. Америка монополиясининг тугаши
АҚШнинг Ҳинд океанидаги олис Диего-Гарсия базасидан фойдаланишга мажбур бўлаётгани кўп нарсадан далолат беради. Американинг минтақадаги ҳарбий машинаси яккаланиб қолмоқда.

Логистик даҳшат: Олис базалардан фойдаланиш ҳар қандай ҳарбий амалиётни бир неча баравар қимматлаштиради, секинлаштиради ва самарадорлигини туширади.
Коалициянинг барбод бўлиши: Вашингтон орзу қилган «Араб НАТОси» парчаланиб кетди. Кўрфаз монархиялари энди ўзгаларнинг урушида қурол бўлишни истамаяпти.

3. Зиддият эмас, жон сақлаш стратегияси
Ар-Риёд энди АҚШ унинг хавфсизлигини таъминлай олишига ишонмайди. Аксинча, Эрон билан урушга киришиш қиролликнинг улкан «Vision 2030» лойиҳасини ва бутун нефть инфратузилмасини хавф остида қолдиради. Саудияликлар (Хитой кўмагида) Теҳрон билан муносабатларни нормаллаштириш йўлини танлади. Улар қўшни давлат ҳеч қаерга кетмаслигини, Америка президентлари эса вақтинчалик эканини яхши англаб туришибди.

Кейинчи?

Трамп ўзининг одатий «максимал босим» (Maximum Pressure) тактикаси тескари натижа берган вазиятга тушиб қолди. Кўпчиликка кучли бўлиб кўринишга уринган президент, аслида АҚШнинг тобора яккаланиб қолаётганини бутун дунёга кўрсатиб қўйди.

Энди Оқ уй шарт қўйиш ўрнига, илтимос қилишга мажбур ва рад жавобини олмоқда. Бу Яқин Шарқ энди Вашингтоннинг «ҳовлиси» эмаслигидан далолат. БРИКС ва Хитой каби муқобил куч марказлари минтақа монархиялари учун жозибадор ҳамкорларга айланмоқда. Бу ерда энди Оқ уйдан келадиган қўнғироқ эмас, балки ғурур ва прагматизм қоидалари амал қилади.

Муаллиф: Азиз Солиев