Энди телефонга исталганча реклама юбориб бўлмайди

Ўзбекистонда 2026 йил 1 ноябрдан бошлаб мобил алоқа орқали реклама тарқатишга доир янги талаблар кучга кирди. Унга кўра, фуқароларга товар ва хизматларни SMS орқали таклиф қилиш учун уларнинг олдиндан ёзма ёки электрон розилигини олиш шарт. Шунингдек, реклама қўнғироқлари ва хабарларини кечки соат 18:00 дан эрталаб 09:00 гача юбориш тақиқланди.

Янги тартиб Президентнинг 2026 йил 15 июлдаги ПҚ-265-сон қарорида белгиланган. Ҳужжат аҳолига кўрсатилаётган давлат хизматларини такомиллаштириш ва фуқаролар учун қўшимча қулайликлар яратишга қаратилган.

Реклама юбориш учун розилик талаб этилади

Янги қоидаларга мувофиқ, мобил алоқа воситалари орқали SMS-хабарлар ёрдамида товар, иш ёки хизматларни реклама қилувчи юридик ва жисмоний шахслар фақат фуқаронинг олдиндан ёзма ёки электрон розилигини олганидан кейин реклама тарқатиши мумкин.

Бу талаб турли компаниялар, савдо ташкилотлари, хизмат кўрсатувчи корхоналар ва бошқа реклама берувчиларга тааллуқли.
Бошқача айтганда, бирор ташкилот фуқаронинг телефон рақамига эга эканининг ўзи унга исталганча реклама SMS-хабарларини юбориш ҳуқуқини бермайди. Бунинг учун абонентнинг розилиги бўлиши керак.

Шу билан бирга, «Реклама тўғрисида»ги қонуннинг 30-моддасида телекоммуникация хизматларини кўрсатишда рекламани тарқатишга абонентнинг олдиндан розилиги бўлиши шарти белгиланган.

Кечаси реклама қўнғироқлари қилиш мумкин эмас

Янги тартибнинг яна бир муҳим жиҳати — реклама тарқатиш вақти чекланганидир.
Эндиликда мобил алоқа тармоқлари орқали реклама қўнғироқлари ва SMS-хабарларини соат 18:00 дан 09:00 гача тарқатиш тақиқланади.

Демак, реклама берувчилар ва уни тарқатувчи ташкилотлар ўз фаолиятини белгиланган вақт оралиғига мослаштириши керак. Бу чеклов фуқароларнинг шахсий вақти ва дам олиш ҳуқуқини ҳимоя қилишга хизмат қилади.

Абонент рекламани блоклашни талаб қилиши мумкин

Қарор билан мобил алоқа операторларига ҳам қўшимча мажбурият юклатилди.
Энди абонентнинг сўровига кўра операторлар ўзлари тарқатадиган реклама қўнғироқлари ва SMS-хабарларини тўлиқ ёки қисман блоклаши шарт.

Бу фуқароларга кераксиз рекламаларни чеклаш имконини беради. Масалан, абонент реклама SMS-хабарларини қабул қилишни истамаса, уларни блоклашни сўраши мумкин.

Реклама тарқатувчи компанияларга ҳам талаб кучайтирилди

Янги қоидалар фақат реклама берувчилар билан чекланмайди. Мобил алоқа воситаларига реклама қўнғироқлари ва SMS-хабарларини юбориш хизматини кўрсатувчи юридик шахслар ўз ахборот тизимларини Шахсга доир маълумотлар базаларининг давлат реестрида рўйхатдан ўтказганидан кейингина ушбу хизматларни кўрсатиши мумкин.

Бу талаб шахсий маълумотлардан фойдаланиш жараёнини тартибга солиш ва реклама тарқатишда масъулиятни оширишга қаратилган.

Қоидалар бузилса, қандай чора кўрилади?

ПҚ-265-сон қарорда белгиланган талабларга риоя этмаслик реклама ва шахсга доир маълумотлар тўғрисидаги қонунчиликни бузиш ҳисобланади.

«Реклама тўғрисида»ги қонуннинг 49-моддасида қонунчилик талабларини бузганлик учун айбдор шахслар белгиланган тартибда жавобгар бўлиши назарда тутилган. Бунда реклама берувчи, ишлаб чиқарувчи ва тарқатувчининг масъулияти уларнинг фаолияти ва қоидабузарлик хусусиятига қараб белгиланади.

Шу сабабли янги тартиб нафақат телефон орқали кераксиз рекламаларни камайтириш, балки фуқароларнинг шахсий маълумотлари ва истеъмолчи сифатидаги ҳуқуқларини ҳимоя қилишда ҳам муҳим аҳамиятга эга.

Муҳим жиҳат: янги талаблар рекламани умуман тақиқламайди. У рекламани фуқаронинг розилиги, белгиланган вақт ва шахсий маълумотларни муҳофаза қилиш талабларига мувофиқ тарқатишни назарда тутади.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН