Ona qornidagi chaqaloqni “loyihalash” davri boshlanmoqdami?

Nobel mukofoti sovrindori Doron Ajemog‘lu fikricha, sun’iy intellekt va gen muhandisligi texnologiyalarining uyg‘unlashuvi bu jarayonni allaqachon boshlab yuborgan.

Olim ta’kidlashicha, yangi texnologiyalar nafaqat irsiy kasalliklarning oldini olish, balki chaqaloqning ayrim jismoniy va intellektual xususiyatlarini ham oldindan belgilash imkonini berishi mumkin.

Biroq bu yerda jiddiy xavf ham mavjud. Agar texnologiyalar bozor qoidalari asosida rivojlansa, ulardan faqat moliyaviy imkoniyati yuqori bo‘lgan oilalar foydalanishi mumkin. Bu esa iqtisodiy tengsizlikning biologik tengsizlikka aylanishiga olib kelishi ehtimolini kuchaytiradi.

Ajemog‘luning fikricha, muammo texnologiyaning o‘zida emas, balki undan qanday foydalanilishidadir. Agar genlarni tahrirlash og‘ir irsiy kasalliklarning oldini olish uchun barchaga teng taqdim etiladigan tibbiy xizmatga aylansa, u insoniyat uchun katta manfaat keltiradi.

Ammo mazkur imkoniyat faqat tijorat mahsuloti sifatida rivojlansa, jamiyatda yangi tabaqalanish yuzaga kelishi mumkin. Bunda boylik endi nafaqat mol-mulk, balki biologik ustunlikni ham meros qilib qoldirish vositasiga aylanishi ehtimoldan xoli emas.

Shu bois olim hukumatlarni texnologiya ommalashib ketishini kutmasdan, hozirdanoq aniq huquqiy va axloqiy me’yorlarni ishlab chiqishga chaqirmoqda. Uning ta’kidlashicha, sun’iy intellekt va genetika sohasidagi muhim qarorlar faqat laboratoriyalar yoki xususiy kompaniyalar emas, balki jamiyat manfaatlarini hisobga olgan holda qabul qilinishi lozim.

Sun’iy intellekt va gen muhandisligining uyg‘unlashuvi endi ortga qaytmaydigan jarayonga aylangan. Endi asosiy savol — bu texnologiya butun insoniyat salomatligiga xizmat qiladimi yoki faqat ayrim qatlamlar uchun yangi imtiyozga aylanadimi?

Maftuna Baxtiyorova