Она қорнидаги чақалоқни “лойиҳалаш” даври бошланмоқдами?

Нобель мукофоти совриндори Дорон Ажемоғлу фикрича, сунъий интеллект ва ген муҳандислиги технологияларининг уйғунлашуви бу жараённи аллақачон бошлаб юборган.

Олим таъкидлашича, янги технологиялар нафақат ирсий касалликларнинг олдини олиш, балки чақалоқнинг айрим жисмоний ва интеллектуал хусусиятларини ҳам олдиндан белгилаш имконини бериши мумкин.

Бироқ бу ерда жиддий хавф ҳам мавжуд. Агар технологиялар бозор қоидалари асосида ривожланса, улардан фақат молиявий имконияти юқори бўлган оилалар фойдаланиши мумкин. Бу эса иқтисодий тенгсизликнинг биологик тенгсизликка айланишига олиб келиши эҳтимолини кучайтиради.

Ажемоғлунинг фикрича, муаммо технологиянинг ўзида эмас, балки ундан қандай фойдаланилишидадир. Агар генларни таҳрирлаш оғир ирсий касалликларнинг олдини олиш учун барчага тенг тақдим этиладиган тиббий хизматга айланса, у инсоният учун катта манфаат келтиради.

Аммо мазкур имконият фақат тижорат маҳсулоти сифатида ривожланса, жамиятда янги табақаланиш юзага келиши мумкин. Бунда бойлик энди нафақат мол-мулк, балки биологик устунликни ҳам мерос қилиб қолдириш воситасига айланиши эҳтимолдан холи эмас.

Шу боис олим ҳукуматларни технология оммалашиб кетишини кутмасдан, ҳозирданоқ аниқ ҳуқуқий ва ахлоқий меъёрларни ишлаб чиқишга чақирмоқда. Унинг таъкидлашича, сунъий интеллект ва генетика соҳасидаги муҳим қарорлар фақат лабораториялар ёки хусусий компаниялар эмас, балки жамият манфаатларини ҳисобга олган ҳолда қабул қилиниши лозим.

Сунъий интеллект ва ген муҳандислигининг уйғунлашуви энди ортга қайтмайдиган жараёнга айланган. Энди асосий савол — бу технология бутун инсоният саломатлигига хизмат қиладими ёки фақат айрим қатламлар учун янги имтиёзга айланадими?
 

Мафтуна Бахтиёрова