Nayrobi terakti: SAS harbiysining 19 soatlik jangi

O‘tgan bir asr davomida Sharqiy Afrika Yaqin Sharqdagi siyosiy mojarolar bilan bog‘liq bir qator nizolar markazida qolib ketdi.

Ayniqsa, Keniya G‘arb davlatlari bilan ittifoqchi bo‘lgani, bir qancha xorijiy davlatlarning harbiy bazalarini o‘z hududida joylashtirgani uchun ko‘plab terroristik harakatlarga nishon hisoblanadi.

Bundan tashqari, mamlakatda qashshoqlik, zaif armiya va politsiya tizimi, korrupsiyalashgan siyosiy boshqaruv hukmron edi.

Keniya xavfsizlik kuchlari Somalidan kirib keladigan terrorizm oqimini jilovlay olmaydi.

Terrorizmga qarshi kurash harakatlarining oldingi safida turuvchi maxsus Keniya bo‘linmalari esa AQSH va Buyuk Britaniya harbiy qo‘mondonlari tomonidan tayyorlanadi. Jumladan, Britaniyaning yuqori darajali maxsus havo xizmati – SAS bo‘linmasi ham shular qatorida. 2019-yil yanvarida bir guruh SAS a’zolari shu maqsadda Keniyaga yuborilgan. Ular mahalliy mudofaa kuchlari bilan mashg‘ulotlar o‘tkazishi kerak edi.

SAS jamoasi tarkibida bugungi hikoyamiz qahramoni – Kristian Kreygxead ismli maxfiy bo‘linmaning harbiy operatori ham bo‘lgan. U 1992-yilda, hali 16 yoshida Britaniya armiyasiga qo‘shilgan va faoliyatini yosh desantchi sifatida boshlagan.

Keyinchalik razvedka bo‘linmalarida ham xizmat qilgan. 2006-yilda SASning maxsus 6 oylik murakkab saralash dasturidan muvaffaqiyatli o‘tib, SAS polkiga qabul qilinadi.

Shundan keyingi faoliyati SASdagi maxfiylik talablari sababli hanuzgacha sir saqlanadi.

Nayrobi terakti

Biz aytmoqchi bo‘lgan hodisa – dahshatli terakt esa 2019-yil 15-yanvar kuni tushdan keyin boshlandi. Soat taxminan 15:00 da Nayrobi shahridagi Westlands hududida joylashgan 5 yulduzli Dusit D2 mehmonxonasida hayot odatiy tarzda edi: odamlar tushlik qilar, atrofdagi do‘konlar xaridorlar bilan to‘lgan.

Xuddi shu payt 5 nafar Keniya fuqaroligiga ega terroristlar puxta rejalashtirilgan operatsiyani amalga oshirishga kirishdi.

Ular AK-47 avtomatlari, qo‘l granatalari va qo‘lbola portlovchi qurilmalar bilan qurollangan bo‘lib, dastlab bino tashqarisiga joylashib olishdi.

15:30 larda jangarilardan biri guruhdan ajralib chiqdi va binoga kirdi. U tushlik paytida gavjum bo‘lgan Secret Garden restoranining ochiq ayvoniga chiqib, svahili tilida baqirdi va o‘zini portlatib yubordi. Bu rejalashtirilgan teraktning ilk bosqichi boshlanganini anglatardi.

Portlash ovozidan so‘ng qolgan to‘rt jangari hujumni boshlaydi va ikki nafar Keniya politsiyachisi bilan otishmaga kirishadi.

Birozdan so‘ng qarovsiz turgan uchta avtomobilga granata uloqtirishadi. Natijada ikkita portlash yuz berib, atrofdagilarni vahimaga solib qo‘ydi.

Keyin to‘rtala jangari mehmonxonaga kiradi va ikki guruhga bo‘linadi. Ular birinchi ofis tomon harakatlanib, bino ichidagilarga shafqatsiz o‘q uzishar yoki granata uloqtirishardi. Butun majmuani sarosima egallagan, odamlar har tarafga qochib jon saqlashga urinayotgan edi.

Aytish lozimki, DusitD2 majmuasi atrofi daryo va kanal bilan o‘ralgan, shuningdek, qo‘riqlanadigan hududlardan biri bo‘lgani uchun chiqish yo‘llari cheklangan edi.

Shu paytda majmuadagi bir shaxs dam olish kunida bo‘lgan SAS a’zosi Kristian Kreygxeadga qo‘ng‘iroq qilib, sodir bo‘layotgan hodisa haqida xabar beradi.

Kristian qo‘ng‘iroqqa javob berganida orqa fonda o‘q ovozlari eshitilayotgan edi. Haligi kishi esa undan yordam berish uchun kelishni so‘raydi.

Kristian tezda qurol-aslahalarini olib, yuk mashinasiga o‘tirdi va tirbandlik orasidan yo‘l topib, bor-yo‘g‘i bir necha daqiqa ichida voqea joyiga yetib keldi.

U aynan nima sodir bo‘layotgani haqida to‘liq ma’lumotga ega emas, bilgani faqatgina otilayotgan o‘q ovozlari bo‘lgan.

Yuzni yopuvchi balaklava, o‘q o‘tkazmaydigan nimcha va Armani jinsi shim kiyib olgan bu yigit Glok 17 to‘pponchasi, jangovar pichoq va ovozsizlantirgichli Colt Canada C8 (Kolt Kanada Si-8) karbin avtomati bilan qurollangan edi.

Mahalliy aholi niqoblangan, o‘nlab odamlarni, hatto yaradorlarni ko‘tarib tashqariga olib chiqayotgan yolg‘iz harbiyga hayrat bilan qarashardi.

Ko‘p o‘tmay politsiya bo‘linmalari va boshqa kuchlar voqea joyiga yetib kelib, bino atrofini o‘rab olishadi. Kristian esa askarlarga qo‘shilib xodimlar va mehmonlarni qutqarishda davom etdi.

Kameralarga tushib qolgan kadrlarda uning o‘nlab askarlarni ortda qoldirib, ishni o‘z qo‘liga olgani va dushman bilan bevosita jangga kirishganiga guvoh bo‘lish mumkin.

Kristian binodagi xonalarni birma-bir tozalash va ko‘zdan kechirish chog‘ida terrorchilarning ikkitasini bir o‘zi yo‘q qilgan.

O‘q ovozlari to‘xtagach mahalliy askarlar va Kristian binoning qolgan qismini tekshirishga kirishdi. Chunki ular jangarilarning aniq sonini hali ham bilishmasdi.

Kristian hamon qolgan terroristlarni axtarib xonama-xona kezar, tirik yoki yaralangan odamlarni xavfsiz tashqariga olib chiqardi.

Nihoyat xavf bartaraf etildi degan xulosaga kelishadi. Biroq oradan bir necha soat o‘tib qayta otishma va portlash ovozlari eshitila boshlandi.

Politsiya xonalardan birida yana ikkita qurollangan jangari borligini aniqlaydi. Ushbu shaxslar bilan otishmaga kirishgan politsiya ularni yarador holda qo‘lga oladi. Va nihoyat soat 23:48 ga kelib majmua rasman xavfdan bartaraf etilgani e’lon qilindi.

Hujum oqibatida 20 nafar Keniya fuqarosi, bir nafar amerikalik va bir nafar Janubiy Afrika fuqaroligiga ega shaxs halok bo‘lgan.

Keyinchalik, “Ash-Shabab” terrorchilik guruhi bayonot berib, AQSHning Isroildagi elchixonasi ko‘chirilganiga javoban “Al-Qoida” ko‘magida teraktni amalga oshirganini da’vo qiladi.

Voqeadan so‘ng dunyoga tanilib ketgan Kristian 19 soatlik qamaldagi harakatlari uchun Buyuk Britaniyaning ikkinchi eng yuqori qahramonlik mukofoti “Jasorat xochi” bilan taqdirlangan.

Mehmonxonaga yolg‘iz kirib, tinch aholini qutqarishda ishtirok etgani aks etgan suratlar internetda keng tarqalgach, unga “Obi-Van Nayrobi” laqabi berildi. Bu nom “Star Wars” filmidagi Obi-Van Kenobiga ishora edi.

Taxminiy hisob-kitoblarga qaraganda, u 700 dan ortiq kishining hayotini saqlab qolgani aytiladi.

Keniyadagi voqealardan atigi bir yil o‘tgach Kristian 2020-yilda SAS safidan iste’foga chiqdi. O‘zining aytishicha, xizmatdoshlari uning yutug‘iga hasad qilgani uchun xizmatdan ketgan.

Kristian keyinchalik Dusit D2 mehmonxonasidagi voqea haqida One Man In (Ichkaridagi bir odam) nomli xotiralariga asoslangan 224 sahifalik kitob ham yozgan. Bu kitob uzoq tekshiruvlardan keyin 2026-yil sentyabrda ilk bor nashr etildi.

Kristianning mashhurligi mazkur voqea bilangina yakunlanib qolmadi. Unga shaxsan Donald Tramp ham o‘ta mas’uliyatli bir ishni taklif qilgan.

Tramp posboni

Nayrobi teraktidan so‘ng, 2019-yilning o‘zida Kristian Vashingtonga tashrif buyuradi. Bundan xabar topgan Tramp uni Oq uyga taklif qilib, shaxsan uchrashdi. 

Suhbat davomida AQSH prezidenti Kristianga terakt mobaynida Amerika fuqarolarini ham qutqargani uchun minnatdorchilik bildiradi.

Bu uchrashuvdan 5 yil o‘tib, 2024-yil 13-iyulda Pensilvaniya shtatidagi saylovoldi mitingida Trampga qarshi suiqasd uyushtirildi. 

Ushbu voqeadan so‘ng Tramp xavfsizlik xizmatining harakatlarini tahlil qilar ekan, maslahatchilariga Kristian Kreygxedni misol qilib keltiradi. 

Tramp Kristianga o‘xshagan jangovar tajribaga va burgutnikidek o‘tkir ko‘zlarga ega mutaxassis bo‘lganida, unga uyushtirilgan hujumni avvaldan payqab, xavfni bartaraf etardi, deb ta’kidlaydi.

2024-yil oktyabr oyida Tramp Kristian bilan ikkinchi marta uchrashib, uni o‘zining shaxsiy xavfsizlik jamoasiga taklif etadi.

Kristian Kreygxed ushbu taklifni qabul qildi va AQSHda yashash huquqini rasmiylashtirdi. 2025-yil yanvar oyidan boshlab rasman Trampning shaxsiy xavfsizlik jamoasiga qo‘shildi.

Uning vazifasi Tramp ommaviy chiqish qiladigan joylarni oldindan ko‘zdan kechirish, ehtimoliy xatarlarni tahlil qilish va prezident xavfsizligini ta’minlashdan iborat. Hozir ham ayni lavozimda ishlab kelmoqda.

Muallif: Isomiddin Jumanazarov