Nega Isroil Livanga ham zarba bermoqda?

Bugun Livan osmoni qora tutunga toʻlgan. Beyrut koʻchalari portlashlardan titrab turibdi. Shahar qattiq aviatsiya zarbalari ostida qolgan.

Nega Isroil oʻzining shimoliy qoʻshnisiga zarba bermoqda? Qanday qilib Livan Eron va AQSh oʻrtasidagi toʻqnashuvning asosiy maydonlaridan biriga aylandi?

Keling, haqiqatda nima boʻlayotganini birgalikda tahlil qilaylik.

Livan zarbalar ostida

Livan — Isroilning shimoliy qoʻshnisi va «Hizbulloh» harakatining asosiy bazalaridan biri hisoblanadi. Bu qurollangan guruh Eronning mintaqadagi proksi kuchlaridan biri sifatida koʻriladi. Shu sababli Livan hujumlar markaziga aylandi.

Aviatsiya zarbalari Beyrut poytaxti va mamlakatning boshqa hududlariga berilmoqda. Natijada yuzlab odamlar halok boʻlgan, qariyb yetti yuz ming kishi uylarini tark etishga majbur boʻlib, qochqinga aylangan.

Isroil zarbalari Livan poytaxti va uning atrofidagi koʻplab mahallalarni xarobaga aylantirdi. Ayrim joylarda bir kechaning oʻzida butun kvartallar boʻshab qolgan.

Oilalar faqat eng zarur buyumlarini olib, uylarini tark etishga majbur boʻlmoqda. Koʻpchilik maktab binolari va jamoat binolarida vaqtinchalik panoh topgan.

Odamlar esa bir savolni qayta-qayta bermoqda: bu dahshat qachon tugaydi?

Bir ayol bu voqealarni shunday eslaydi:

«Biz uxlayotgandik. Ertalab taxminan soat besh yarim edi. Men erim yonida yotardim, oʻgʻlim esa ishdan keyin hali uxlamagandi. Bir paytda tasvirlab boʻlmaydigan ovoz eshitildi… va soʻz bilan aytilmaydigan qoʻrquv yurakni ezdi.
Bas, yetar! Bu haqiqiy dahshat. Qachon tugaydi? Biz endi chiday olmaymiz… haqiqatan ham kuchimiz yetmaydi».

Isroil va «Hizbulloh» toʻqnashuvi

Nima uchun buning bari sodir boʻlayotganini tushunish uchun bir nomni aytish kifoya — «Hizbulloh».

Bu faqat qurollangan guruh emas. U bir vaqtning oʻzida siyosiy partiya va harbiy kuch ham hisoblanadi. Uning tashkil topishi 1980-yillarda Eronning faol qoʻllab-quvvatlashi orqali amalga oshgan.

Yillar davomida «Hizbulloh» Gʻarbiy Osiyodagi eng kuchli qurollangan tashkilotlardan biriga aylandi va Eronning «qarshilik oʻqi» deb atalgan mintaqaviy alyansining bir qismi boʻlib qoldi.

Isroil uchun «Hizbulloh» doimo jiddiy tahdid boʻlib kelgan, ayniqsa shimoliy chegarasida. Shu sababli Isroil bu guruhni zaiflashtirishga doimo intilib keladi.

Gʻazodagi urush davrida ham ikki tomon chegarada bir necha bor toʻqnashgan. 2024 yil 27 sentabrda Isroil kuchli aviatsiya zarbalari berib, guruh rahbari Hasan Nasrolloni yoʻq qilgan.

Shuningdek, ayrim maxfiy operatsiyalar ham oʻtkazilgan. Masalan, ommaviy axborot vositalarida «peydjer bombalar» deb atalgan operatsiyalar haqida xabarlar tarqalgan. Isroil «Hizbulloh»ning infratuzilmasi va harbiy obʼektlarini nishonga olib, uning imkoniyatlarini cheklashga harakat qilgan.

Bir paytda «Hizbulloh» jiddiy zarar koʻrgandek koʻrindi. Biroq tashkilot butunlay yoʻqolib ketmadi va keyinchalik Isroilga qarshi yangi harbiy operatsiya boshlanganini eʼlon qildi.

«Hizbulloh» va Isroil oʻrtasidagi navbatdagi keskin toʻqnashuv oʻtgan hafta boshlandi. Bu voqea Eronning oliy rahbari oʻldirilgani haqidagi xabarlardan keyin sodir boʻldi.

Javob sifatida «Hizbulloh» urushga kirishini eʼlon qildi. Guruh shimoliy Isroilga raketa va dronlar yoʻllab, Xayfa yaqinidagi harbiy obʼektlarga hujum qildi.

Isroil buni «qizil chiziqdan oʻtish» deb baholadi va darhol javob qaytardi. Bu javob butun Livan boʻylab aviatsiya zarbalari, qoʻshinlarni mamlakat janubiga surish va Beyrutning janubiy tumanlarini bombardimon qilish orqali amalga oshirildi.

Bu hudud «Hizbulloh»ning asosiy tayanch nuqtalaridan biri hisoblanadi.

2026 yil 2 martdan boshlangan yangi toʻqnashuvlar davomida Livanda halok boʻlganlar soni 600 kishidan oshgani xabar qilinmoqda.

Bir kishi bu dahshatli voqealarni shunday eslaydi:

«Men xonadan xonaga yugurib, xotinim va bolalarimni yigʻdim, ularni devor ortiga yashirdim. Shu paytda ikkinchi raketa urdi».

Yana bir kishi esa shunday deydi:

«Biz uxlayotgandik, portlash ovozini eshitdik. Darhol harakatlandik, lekin mashinalarimizning toʻrtdan uch qismi vayron boʻlgan edi. Biz yaralangan bolalarni, qariyalarni va halok boʻlganlarni olib chiqdik».

Livan davlati va inqiroz

Vaziyatni yanada ogʻirlashtirayotgan omillardan biri — Livan hukumati oʻzi bu urushni istamagan.

Rasmiylar «Hizbulloh»ning harbiy harakatlari noqonuniy ekanini taʼkidlab, guruh mamlakatni davlat roziligisiz mintaqaviy toʻqnashuvga tortib kirganini bildirgan.

Livan prezidenti Jozef Aun hatto radikal taklif bilan chiqqan: toʻliq otashkesim eʼlon qilish, «Hizbulloh»ni qurolsizlantirish va Isroil bilan toʻgʻridan-toʻgʻri muzokaralar boshlash.

Biroq asosiy muammo shundaki, Livan hukumati «Hizbulloh»ni toʻliq nazorat qila olmaydi.

Albatta, mamlakatda Livan armiyasi mavjud va xalq uni hurmat qiladi. Lekin armiyaning imkoniyatlari cheklangan. Mamlakatda iqtisodiy inqiroz davom etmoqda, mablagʻ yetishmaydi, qurol-yarogʻ ham yetarli emas.

«Hizbulloh» esa janglarda chiniqqan kuch hisoblanadi. Uning jangchilari Suriyada, Iroqda va Livan janubidagi toʻqnashuvlarda katta tajriba orttirgan.

Tahlilchilar ogohlantirishicha, agar Livan armiyasi guruhga toʻgʻridan-toʻgʻri qarshi chiqsa, bu mamlakatda yangi fuqarolar urushiga olib kelishi mumkin.

Livan bunday fojiani allaqachon boshdan kechirgan. Mamlakatda 15 yil davom etgan shafqatsiz fuqarolar urushi yuz bergan va u butun davlatni halokat yoqasiga olib kelgan.

Shu sababli bugun Livanda hech kim yana shunday fojianing takrorlanishini istamaydi.

Xulosa

Bugun Livan juda murakkab va xavfli vaziyatda qolgan.

Bir taraf «Hizbulloh»ni qurolsizlantirishni talab qilmoqda. Boshqalar esa uni Isroilga qarshi kurashda zarur kuch deb hisoblaydi.

Ammo har qanday keskin qadam mamlakatni yanada chuqur inqirozga va hatto parchalanishga olib kelishi mumkin.

Isroilning maqsadi esa aniq — «Hizbulloh»ni yoʻq qilish yoki uni qurolsizlantirish.

Biroq tarix bir muhim haqiqatni koʻrsatadi: harbiy bosim va xaos koʻpincha yangi radikal kuchlarning paydo boʻlishiga olib keladi.

Aynan shunday holat 1982 yilda ham kuzatilgan. Oʻshanda Isroil Livanga kirib borgan va maqsad Yasir Arafat boshqargan Falastin Ozodlik Tashkilotini yoʻq qilish boʻlgan.

Biroq bu operatsiya natijasida yangi kuch — «Hizbulloh» paydo boʻlgan.

Bugungi toʻqnashuvlar esa kelajakda qanday yangi kuchlar yoki yangi ziddiyatlarni tugʻdirishini hozircha hech kim aniq ayta olmaydi.

Muallif: Aziz SOLIYeV