Олтин нархлари рекордини янгиламоқда

Охирги уч йилда олтин феноменал ўсишни намоён қилди — 300 фоиздан ортиқ. Агар 2023 йил бошида бир унция нархи тахминан 1 830 доллар бўлган бўлса, 2026 йил январь ойига келиб у рекорд даражадаги 5 608 долларгача кўтарилди.

Капитални сақлаш воситаси сифатида қаралган олтин қисқа вақт ичида улкан фойда манбаига айланиб, инвестиция ҳақидаги анъанавий тасаввурларни тубдан ўзгартирди. Бу ўсиш глобал беқарорликнинг ифодасига айланди: геосиёсий низолар, инфляция хавфи ва валюталарга бўлган ишонч инқирози инвесторларни “хавфсиз гавоҳ” излашга мажбур қилди.

Олтин бошқа активларга қарши

Олтиннинг шиддатли ўсиши фонида бошқа активлар анча суст кўринади.

Жаҳон кўчмас мулк бозори бор-йўғи 5–8 фоизга ўсди. Юқори ипотека ставкалари талабни пасайтириб, бу соҳадаги сармояларнинг самарадорлигини чеклаб қўйди.

Давлат облигациялари эса деярли нол ёки манфий даромад кўрсатди. Инвесторлар “кафолатланган даромад”ни танлаган бўлса-да, инфляция сабаб амалда пул йўқотди.

Нефть бозори ҳам ортда қолди: Brent нефти уч йилда атиги 10–15 фоизга ошди. Бу кўрсаткич олтин ўсиши билан таққослаганда жуда камтар.

Туризм, меҳмонхона ва ресторан бизнеси ҳам барқарор ўсиш кўрсата олмади. Даромадлар 3–5 фоиз атрофида бўлиб, беқарорлик сақланиб қолди.

Валюталар — доллар ва евро — инфляция ва қарз муаммолари сабаб ўз қийматини секин-аста йўқотмоқда. Бу эса олтин жозибадорлигини янада оширди.

Ҳатто “рақамли олтин” деб аталадиган Bitcoin ҳам бу рақобатда тўлиқ ишонч қозона олмади. Унинг юқори волатиллиги инвесторларни хавотирга солмоқда.

Технологик гигантлар — Apple ва Amazon акциялари ҳам олтиндан ортда қолди. Дивиденд ва инновацияларга қарамасдан, уларнинг ўсиши олтин суръатига ета олмади.

Натижада олтин деярли барча актив синфларини ортда қолдириб, сўнгги йилларда бозорнинг мутлақ етакчисига айланди.

Нега олтин шунчалик тез қимматлашмоқда?

Жавоб оддий: олтин — қийматни сақлаш воситаси. Унинг ўсиши бозордан келаётган муҳим сигналдир.

Инвесторлар инфляциянинг кучайишини кутмоқда. Фиат валюталарига ишонч пасаймоқда. Одамлар пулни чоп этиб бўлмайдиган актив — олтинга ўтказмоқда.

Ҳозирги вазиятда давлатлар қарз юки остида қолган. Марказий банклар ставкаларни кескин ошира олмайди, чунки бу иқтисодий муаммоларни кучайтириши мумкин. Шу сабабли қарзлар амалда инфляция орқали “арзонлаштирилмоқда”.

Тарих ҳам шуни кўрсатади: олтин стандарти бекор қилинганидан бери ва жаҳон инқирозлари даврида олтин доимо ўсган.

Шу нуқтаи назардан қараганда, олтин қимматлашмаяпти — аксинча, валюталар арзонлашмоқда.

Ўсишнинг асосий омиллари

Марказий банклар сиёсати

2024 йилдан бошлаб Хитой, Ҳиндистон ва БРИКС давлатлари доллар захираларини олтинга алмаштиришни кучайтирди. Бу эса бозорда физик металл танқислигини келтириб чиқарди.

Геосиёсий беқарорлик

Яқин Шарқдаги можаролар, АҚШ ва Эрон ўртасидаги таранглик, санкциялар ва савдо урушлари инвесторларни хавфсиз активларга йўналтирмоқда.

Инфляция босими

Энергия ва озиқ-овқат нархларининг ўсиши олтинни инфляцияга қарши асосий ҳимоя воситасига айлантирди.

Технологик талаб

Олтин фақат заргарликда эмас, балки электроника, тиббиёт ва космик саноатда ҳам кенг қўлланилади. Бу эса талабни барқарор равишда оширмоқда.

Олтин нархининг кескин ўсиши — бу тасодиф эмас. Бу глобал иқтисодиётдаги чуқур ўзгаришларнинг белгиси.

Инвесторлар хавфсизликни биринчи ўринга қўймоқда. Валюталарга бўлган ишонч сусайган бир пайтда, олтин яна ўзининг тарихий ролини — ишончли қиймат сақловчи актив эканини намоён қилмоқда.

Мақола муаллифи: Азиз СОЛИЕВ