375 миллион доллар жарима: Мета иши ижтимоий тармоқлар тарихида бурилиш ясади

Судда очилган фактлар эса бундан ҳам жиддий: компания муаммони билган, аммо уни яширган. Бу қарор ортидан келажакда ижтимоий тармоқларда қатъий янги қоидалар жорий этилиши мумкин.

Сешанба куни Нью-Мексико штати ҳакамлар ҳайъати Meta компаниясини платформалари хавфсизлиги борасида фойдаланувчиларни чалғитганликда ва болалар жинсий эксплуатацияси каби зарарли ҳолатларга йўл қўйганликда айбдор деб топди. Натижада компанияга 375 миллион доллар миқдорида фуқаролик жаримаси тўлаш мажбурияти юкланди.

Бу Meta ўз платформасида содир этилган ҳаракатлар учун жавобгар деб топилган биринчи суд муҳокамасидир.

“Ҳакамлар ҳайъатининг ушбу қарори фойдани болалар хавфсизлигидан устун қўйишни танлаган Meta сабабли жабр кўрган ҳар бир бола ва оила учун тарихий ғалабадир”, — деди Нью-Мексико бош прокурори Раул Торрес. — Meta раҳбарияти ўз маҳсулотларининг болаларга зарар етказишини била туриб, ходимларининг огоҳлантиришларини эътиборсиз қолдирди ва бу ҳақда жамоатчиликка ёлғон гапирди. Бугун ҳакамлар ҳайъати ҳам эътироз билдирган оилалар, ўқитувчилар ва болалар хавфсизлиги бўйича мутахассислар билан бир сафда”.

Даъво аризаси 2023 йил декабрь ойида Торрес идораси томонидан киритилган. Ушбу даъво “Guardian” нашрининг ўша йил апрель ойида эълон қилинган икки йиллик суриштирувидан сўнг қўзғатилган бўлиб, унда Facebook ва Instagram қандай қилиб болалар жинсий савдоси учун майдонга айлангани фош этилган эди. Мазкур суриштирув шикоят аризасида бир неча бор тилга олинган.

Ҳакамлар ҳайъати Meta компаниясига Нью-Мексикодаги истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунларни бузганлиги сабабли ҳар бир қоидабузарлик учун 5 000 доллар миқдорида максимал жарима тўлашни буюрди. Meta компанияси Нью-Мексико штати томонидан адолатсиз амалиётлар тўғрисидаги қонунга мувофиқ қўзғатилган ҳар икки даъво бўйича жавобгар деб топилди.

Meta қарор юзасидан апелляция беришини маълум қилди ва Торресни айрим ҳужжатларни танлаб олиб, шов-шувли ва аҳамиятсиз далиллар келтирганликда айблади.

“Биз ушбу ҳукмга ҳурмат сақлаган ҳолда апелляция шикояти киритамиз. Биз ўз платформаларимизда одамлар хавфсизлигини таъминлаш учун астойдил ҳаракат қиламиз ҳамда ёмон ниятли фойдаланувчилар ёки зарарли контентни аниқлаш ва ўчириш билан боғлиқ қийинчиликлардан яхши хабардормиз”, — деди Meta вакили.

Нью-Мексико адлия департаменти томонидан суд жараёнида қўлга киритилган Meta’нинг ички ҳужжатлари ва гувоҳликлар шуни кўрсатдики, компания ходимлари ҳам, болалар хавфсизлиги бўйича ташқи экспертлар ҳам Meta платформаларидаги хавф-хатарлар ва зарарли ҳолатлар ҳақида бир неча бор хабар беришган.

Ҳакамлар ҳайъатига тақдим этилган далиллар орасида 2024 йилда Meta платформалари орқали болаларга жинсий тажовуз қилганликда ва улар билан учрашишга уринганликда айбланган уч кишининг ҳибсга олиниши тафсилотлари ҳам бор. Бу махфий агентлар томонидан ўтказилган махсус операциянинг бир қисми бўлиб, Бош прокуратура уни “Метафил операцияси” деб номлаган.

Терговчиларнинг таъкидлашича, Meta ўз платформаларини тартибга солиш учун сунъий интеллектга ҳаддан ташқари таяниб, юқори ҳажмдаги “кераксиз” ҳисоботларни яратган. Уларнинг сўзларига кўра, бу ҳисоботлар ҳуқуқни муҳофаза қилиш идоралари учун фойдасиз бўлиб, улар орқали жиноятларни тергов қилиш мумкин эмас.

Meta устидан олиб борилаётган суд жараёнининг кейинги босқичи 4 майдан бошланади. Раул Торрес идораси компанияга қўшимча молиявий жарималар қўллаш ва платформаларда болаларни кучлироқ ҳимоя қилувчи ўзгаришлар киритишни талаб қилмоқда. Бу ўзгаришлар қаторига самарали ёшни тасдиқлаш тизими, ёмон ниятли фойдаланувчиларни блоклаш ҳамда вояга етмаганларни хавфли, яширин алоқалардан ҳимоя қилиш киради.

Судда қатнашган Марк Сукерберг ва Адам Моссери фойдаланувчилар базаси катталиги сабаб болаларга зарар етказувчи ҳолатларнинг тўлиқ олдини олиш қийинлигини тан олди. Шу билан бирга, компания хавфсизликка миллиардлаб маблағ сарфлаганини таъкидлади.

Қарийб етти ҳафта давом этган суд жараёни якунида ҳакамлар ҳайъати қисқа муҳокамадан сўнг қарор чиқарди. Бу иш ижтимоий тармоқларни тартибга солиш ва янги даъволар учун замин яратиши мумкин.

Исомиддин ЖУМАНАЗАРОВ