updated: 22.03.2026, 18:45

Эрон уруш ҳолатида – унинг иттифоқчилари нега жим?

Эроннинг асосий дипломатик ҳамкорлари — Россия ва Хитой АҚШ–Исроилнинг Эронга қарши ҳаракатларини халқаро ҳуқуқ бузилиши деб атади, урушни қоралади. Бироқ улар ҳарбий ёрдам кўрсатмади.

Эрон уруш ҳолатида – унинг иттифоқчилари нега жим?

Россия президенти Владимир Путин шанба куни Эрон Олий раҳбари Али Хоманаийнинг ўлдирилишини “барча инсоний ахлоқ меъёрларининг беодоблик билан бузилиши” деб атади.

Хитой ташқи ишлар вазири Ван Йи исроиллик ҳамкасби Гидеон Саъарга “куч муаммоларни чинакам ҳал эта олмайди” деб айтди ва барча томонларни вазиятнинг янада кескинлашишига йўл қўймасликка чақирди.

Россия ва Хитой биргаликда БМТ Хавфсизлик Кенгашининг навбатдан ташқари мажлисини чақиришни сўради.

Ушбу муносабат Эрон, Россия ва Хитой ўртасидаги яқин алоқаларни акс эттиради. Москва ва Пекин икки томонлама келишувлар имзолаб, қўшма денгиз машғулотлари орқали ҳамкорликни кенгайтириб, узоқ вақтдан бери уларни изоляция қилишга интилиб келаётган АҚШ бошчилигидаги халқаро босимга қарши бирлашган ҳаракатни намоён этмоқда.

Бироқ улар баёнотлар билангина чекланиб, ҳеч бири Эронга ёрдам бериш учун ҳарбий аралашишга тайёр эканликларини билдиргани йўқ.

 

Россия ва Эрон стратегик ҳамкор, аммо ҳарбий иттифоқчи эмас

2025 йил январь ойида Россия ва Эрон савдо ҳамда ҳарбий ҳамкорликдан тортиб фан, маданият ва таълимгача бўлган соҳаларни қамраб олувчи кенг қамровли стратегик шериклик шартномасини имзолади.

Мазкур келишув мудофаа ва разведка соҳасидаги ҳамкорликни чуқурлаштириб, Россияни Эрон орқали Форс кўрфази билан боғловчи транспорт йўлаклари каби лойиҳаларни ҳам қўллаб-қувватлади.

Икки давлат Ҳинд океанида қўшма ҳарбий машғулотларни жорий йил февраль ойи охирида, яъни АҚШ–Исроил Эронга ҳужум қилишидан бир ҳафта олдин ўтказган эди.

Бироқ уруш бошланганда Москва жавоб қайтаришга мажбур бўлмади. Чунки шартнома ўзаро мудофаа бандини ўз ичига олмаган, яъни у расмий ҳарбий иттифоқ даражасига етмаган.

Россия Халқаро масалалар бўйича кенгашининг собиқ директори Андрей Кортунов “Ал-Жазира” телеканалига Москвадан берган видеоинтервьюсида Россиянинг 2024 йилда Шимолий Корея билан имзолаган ўзаро мудофаа шартномаси ҳарбий ёрдам бўйича “кўпроқ мажбурият юклайдиган” келишувга мисол эканини айтган.

Унинг сўзларига кўра, ушбу келишувга асосан Россия Шимолий Кореяга “у қатнашиши мумкин бўлган ҳар қандай можарода” ёрдам беришга мажбур. Эрон билан тузилган шартномада эса, агар томонлардан бири можарога жалб қилинса, душманлик ҳаракатларидан тийилиш ҳақида келишилган, холос.

Кортуновнинг айтишича, Россиянинг Эронга ёрдам бериш учун тўғридан-тўғри ҳарбий ҳаракатларга киришиши эҳтимолдан йироқ, чунки бу жуда юқори хавф келтириб чиқариши мумкин.

Гарчи шартнома Россиянинг аралашишга мажбур эмаслигини аниқ кўрсатса-да, Кортуновнинг Теҳрондаги айрим алоқалари “маълум даражада норозилик” билдиргани ва “Россия БМТ Хавфсизлик Кенгашида ёки бошқа халқаро майдонлардаги дипломатик ҳаракатлардан кўра кўпроқ иш қилишига умид” борлигини айтган.

 

Хитой–Эрон алоқаларидаги чегаралар

2021 йилда Хитой ва Эрон энергетика каби соҳаларда алоқаларни кенгайтириш, шунингдек Эронни Хитойнинг “Бир макон, бир йўл” ташаббусига жалб этишга қаратилган 25 йиллик ҳамкорлик шартномасини имзолаган.

Хитойнинг Тсингҳуа университети қошидаги Халқаро хавфсизлик ва стратегия маркази тадқиқотчиси Жоди Вен “Ал-Жазира” телеканалига берган интервьюсида бу муносабатлар Пекинда амалий ва барқарор деб баҳоланишини айтди. Шу билан бирга, Пекин ҳамкорликка, айниқса ҳарбий иштирок масаласига нисбатан аниқ чегаралар белгилаб келаётганини таъкидлади.

“Хитой ҳукумати доимо бошқа мамлакатлар ишларига аралашмаслик тамойилига амал қилади. Менимча, Хитой ҳукумати Эронга қурол юбормайди”, — деди у.

Аксинча, Пекиннинг роли кўпроқ дипломатия ва инқирозларни бартараф этишга қаратилган бўлиши мумкин.

Веннинг таъкидлашича, Хитой вазиятни тинчлантириш учун АҚШ ва Форс кўрфази давлатлари билан музокаралар олиб боришга ҳаракат қилмоқда.

Шу билан бирга, у муносабатларнинг носимметрик эканини ҳам таъкидлади.

Kpler кема кузатув хизмати маълумотларига кўра, Эрон йиллик хом нефть экспортининг 87,2 фоизи Хитойга тўғри келади. Бу Хитойнинг Теҳрон учун иқтисодий аҳамияти қанчалик катта эканини кўрсатади. Эрон эса Хитойнинг глобал савдосида нисбатан кичик ҳамкор ҳисобланади.

“Ал-Жазира” нашрига интервью берган сингапурлик тадқиқотчи Дилан Лоҳнинг фикрича, Хитойнинг Эронга нисбатан позицияси ҳимоя ролига айланган ва у ўзининг минтақавий иқтисодий ҳамда хавфсизлик манфаатларига таҳдид солиши мумкин бўлган инқирознинг олдини олиш учун воситачилик ҳаракатларини кучайтирмоқда.

Унинг айтишича, Хитой Венесуэла президенти билан боғлиқ воқеани ўз ҳамкорларига нисбатан қандай хавфлар мавжудлигининг “сигнали” сифатида кўрган бўлиши мумкин. 

Яъни Пекин “Агар АҚШ Венесуэлада бундай қила олса, Эронда ҳам шундай қилиши мумкин” деган хулосага келган ва шунга мувофиқ ҳаракат қила бошлаган. Ҳозирги Эронга ҳужум эса бу жараённи янада долзарблаштирган.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров

мавзуга оид янгиликлар

Украинанинг Эрон кемасига ҳужуми жавобсиз қолмайди – Аббос Ароқчи

Эрон ва Украина ўртасидаги муносабатлар 2022 йилдан буён кескинлашган. Бунга Эрон Россияга Shahed дронларини етказиб бергани сабаб бўлган.

Сиёсат

27.07.2026, 09:50

Россияни ким ўзгартириши мумкин?

Путинга яқин бўлган миллиардер Андрей Мелниченко Россиянинг чуқур инқирозга юз тутаётгани, Хитойга қарамлиги кучаяётгани ва ёпиқ давлатга айланиш хавфи ҳақида очиқ огоҳлантирди.

Сиёсат

10.07.2026, 11:20

Си Цзинпин Пекинда Александр Лукашенко билан учрашди

Лукашенко Москвага Беларус орқали Украинага бостириб киришга рухсат берган. Хитой ҳам Россияга хуфиёна ёрдам беришда айбланади.

Жаҳон

29.06.2026, 16:50

Украина Россияга қарши уруш учун 20 млрд доллар сўрамоқчи

Сўров келаси пайшанба куни Украина мудофааси бўйича Мулоқот гуруҳининг йиғилишида билдирилади.

Жаҳон

13.06.2026, 09:46

Хитой раҳбари Шимолий Кореяга боради

Си Цзиньпиннинг Пхенянга сафари Хитойнинг Шимолий Корея устидан таъсирини мустаҳкамлашга қаратилган дипломатик қадамдир.

Жаҳон

05.06.2026, 11:49

Қозоғистон президенти Украинадаги урушни музлатишга чақирди

Тўқаевга кўра, можарони музлатиб, Истанбул формуласининг 2.0 талқинига қайтиш керак. Аммо Путиннинг истакларини инобатга олсак, бу имконсизга ўхшайди.

Сиёсат

27.07.2026, 10:30

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →

сўнгги янгиликлар

Газ етиб бормаган маҳаллалар электр иситиш тизимига ўтказилади

Табиий газ етиб бормаган маҳаллалар учун янги ечим тайёрланмоқда. Энди бундай ҳудудлардаги хонадонлар босқичма-босқич электр иситиш тизимига ўтказилиши мумкин.

Ўзбекистон

27.07.2026, 17:24

«Эримнинг қарзини нега мен тўлашим керак?» – мактуб

Таҳририятимизга Сирдарё вилоятида яшовчи бир аёлдан юракни эзадиган мурожаат келиб тушди. Унинг айтишича, турмуш ўртоғи оила давомида унинг номига бир нечта кредит расмийлаштирган.

Маданий

27.07.2026, 13:52

Франция ва Испания ўрмон ёнғинларига қарши курашмоқда

Умумий вазият жуда ёмон, биз  илгари кузатилмаган ҳолатга дуч келдик, деди Франция расмийси.

Жаҳон

27.07.2026, 12:22

Тиббиёт ходимлари фарзандлари учун контракт тўловининг бир қисми қоплаб берилади

Давлат тиббиёт муассасаларида камида 15 йил иш стажига эга бўлган тиббиёт ва фармацевтика ходимларининг фарзандлари учун янги субсидия тизими ишга туширилди. 

Ўзбекистон

27.07.2026, 12:16

Қозоғистон президенти Украинадаги урушни музлатишга чақирди

Тўқаевга кўра, можарони музлатиб, Истанбул формуласининг 2.0 талқинига қайтиш керак. Аммо Путиннинг истакларини инобатга олсак, бу имконсизга ўхшайди.

Сиёсат

27.07.2026, 10:30

Тошкент модернизм меъморчилиги ЮНЕСКО рўйхатига киритилди

Жанубий Кореянинг Пусан шаҳрида бўлиб ўтаётган ЮНЕСКО Умумжаҳон мероси қўмитасининг 48-сессияси мамлакатимиз маданий-тарихий салоҳияти учун яна бир улкан тарихий воқеа билан муҳрланди.

Маданий

27.07.2026, 10:07

Украинанинг Эрон кемасига ҳужуми жавобсиз қолмайди – Аббос Ароқчи

Эрон ва Украина ўртасидаги муносабатлар 2022 йилдан буён кескинлашган. Бунга Эрон Россияга Shahed дронларини етказиб бергани сабаб бўлган.

Сиёсат

27.07.2026, 09:50

Қозоғистон экспортининг 95 фоизи АҚШнинг янги божларидан озод этилди

Қозоғистондан АҚШга экспорт қилинадиган маҳсулотларнинг қарийб 95 фоизи Вашингтон жорий этган қўшимча импорт божлари таъсирига тушмайди. 

Иқтисодиёт

27.07.2026, 09:06

Сополлитепадан бронза даврига оид пилла парчаси топилди

Бу топилмалар 4000 йил олдинги даврга тегишли бўлиб, ҳозирча илм-фанга маълум бўлган энг қадимги хонаки ипак қурти пиллалари ҳисобланади.

Фан-технология

25.07.2026, 14:57

Адолф Гитлер туғилган шаҳарда тўққизта оммавий қабр топилди

Браунау ам Инн шаҳрида бир қизалоқ ўйнаётиб, суяк топиб олади. Бу суяк эса уруш даврида тартибсиз кўмиб ташланган 120 дан ортиқ аскар қабрига олиб борди.

Фан-технология

25.07.2026, 14:01

БМТ бош котиби Антониу Гутерриш Сурияга ташриф буюрди

БМТ делегациясини Бош вазир аш-Шайбоний кутиб олди. Бу амалдаги БМТ раҳбарининг 17 йил ичида Сурияга илк расмий ташрифидир.

Жаҳон

25.07.2026, 13:18

Россия Украина урушини якунлаш бўйича Трампдан янги таклифлар кутади — Песков

Кремль матбуот котибининг айтишича, агар янги тинчлик таклифлари бўлмаса, Россия ғалабагача жанг қилади.

Сиёсат

25.07.2026, 12:26

Венесуэла президентлик сайловларига тайёр эмас – Трамп

Трампнинг айтишича, Венесуэла сайловларга тайёр эмас, бироқ мамлакатда ижобий ўзгаришлар бўлмоқда.

Сиёсат

25.07.2026, 10:59

Ўзбекистон бўйлаб навбатдаги «Автомобилсиз кун» акцияси ўтказилади

Акция Президентнинг 2026 йил 25 мартдаги «Тоза ҳаво» умуммиллий лойиҳасини амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисидаги фармони асосида ташкил этилмоқда. Унга кўра, ҳар ойнинг 10 ва 25 санасида «Автомобилсиз кун» ҳамда «Автомобилсиз ҳафта» тадбирлари ўтказиб келинмоқда.

Ўзбекистон

25.07.2026, 09:49

Йўналиш танлаш қачон бошланади?

23 июл куни давлат олий ва касбий таълим муассасаларига 2026/2027-ўқув йили учун қабул тест синовлари якунланди.

Таълим

24.07.2026, 16:50

Хитой ЕИнинг 14 та компаниясига экспорт чекловларини жорий қилди

Хитой бу қарорни Европа Иттифоқининг Россияга қарши янги санкциялари доирасида 14 та хитойлик компанияга чеклов жорий этганига жавоб сифатида қабул қилди.

Жаҳон

24.07.2026, 16:32

Хитой Тайван бўғозида икки кунлик ўқув-жанговар машғулотларни бошлади

Фужян провинциясидаги машғулотлар АҚШ Давлат котиби Марко Рубио ва Хитой ташқи ишлар вазири Ван И Тайван масаласини муҳокама қилганидан бир кун ўтиб бошланди.

Сиёсат

24.07.2026, 15:03

Араб ва бошқа мусулмон давлатлари Исроилнинг Ал-Ақсо масжидига босқинини қоралади

Исроиллик “кўчманчилар”нинг Исломнинг муқаддас қадамжосига бостириб кириши “нафрат”ни кучайтириб, мустаҳкам тинчликка тўсиқ бўлмоқда, дейилади қўшма баёнотда.

Жаҳон

24.07.2026, 13:35

FIDE президенти ЕИ санкцияларига тушди ва ваколатларини вақтинча тўхтатди

Халқаро шахмат федерацияси (FIDE) президенти, россиялик Аркадий Дворкович Европа Иттифоқининг Россияга қарши қабул қилинган 21-санкциялар пакетига киритилди. 

Спорт

24.07.2026, 12:18

Ўзбекистон "Ягона Хитой" тамойилига амал қилади

Ўзбекистон ТИВ раҳбари Бахтиёр Саидов Хитойлик ҳамкасби Ван И билан учрашди. Икки давлат ташқи ишлар вазирлари стратегик ҳамкорликнинг янги йўналишларини муҳокама қилишди. 

Сиёсат

24.07.2026, 11:12

АРХИВ

САНАГА ЎТИШ

Барча архивни кўрсатиш →