Марказий банк асосий ставкани 14 фоизда қолдирди

Ўзбекистонда пул-кредит сиёсатидаги муҳим кўрсаткичлардан бири ўзгаришсиз қолди. Марказий банк бошқарувининг 2026 йил 4 ноябрдаги йиғилишида асосий ставкани йиллик 14 фоиз даражасида сақлаш тўғрисида қарор қабул қилинди.

Бу қарор фоиз ставкаларини пасайтиришга ҳали етарли иқтисодий шароит шаклланмаганини англатади. Чунки айрим инфляция кўрсаткичлари нисбатан барқарор бўлса-да, ички бозордаги талаб ва ташқи иқтисодий омиллар нархлар ўсиши билан боғлиқ хавфларни сақлаб қолмоқда.

Инфляция 7 фоизгача кўтарилиши мумкин

Марказий банкнинг аввалги прогнозига кўра, 2026 йил якунида инфляция 6,5 фоиз бўлиши кутилган эди. Янги ҳисоб-китобларда бу кўрсаткич 7 фоизгача оширилди.

Бу ўзгаришга, биринчи навбатда, тартибга солинадиган нархларнинг ошиши таъсир кўрсатган. Хусусан, иссиқ сув ва иситиш тарифларининг кўтарилиши, шунингдек, аҳоли учун суюлтирилган газ — пропан нархининг қимматлашиши инфляция прогнозига киритилган.

Марказий банк вакиллари тушунтиришича, иситиш тарифларининг ошиши дастлабки ҳисоб-китобларда назарда тутилган бўлса-да, амалдаги тарифлар кутилганидан бироз юқори бўлган. Шу сабабли йиллик инфляция прогнози қайта кўриб чиқилган.

Пропан нархининг аҳоли учун 2,5 баробар қимматлашиши ҳам умумий нархлар даражасига таъсир қилувчи омиллардан бири сифатида кўрсатилган.

Сентябрда нархлар қанчага ошди?

Марказий банк маълумотларига кўра, 2026 йил сентябрь ойида йиллик инфляция 6,4 фоизни ташкил этган. Бу август кўрсаткичига нисбатан бироз юқори.

Нархлар ўсишига мева-сабзавотлар, ёқилғи ва айрим хизматлар қимматлашиши таъсир кўрсатган. Хизматлар инфляцияси йиллик ҳисобда 7 фоизга етган. Базавий инфляция эса 5,5 фоиз даражасида шаклланган.

Яна бир эътиборли жиҳат — аҳоли ва тадбиркорларнинг келгуси нархлар бўйича кутилмалари. Сентябрь ойида аҳолининг кейинги 12 ой учун инфляцион кутилмалари 8,7 фоизни, тадбиркорларники эса 9,2 фоизни ташкил қилган.

Демак, расмий инфляция кўрсаткичи 6,4 фоиз бўлган бир пайтда, аҳоли ва бизнес келгуси даврда нархлар янада юқори суръатда ўсишини кутаётганини билдирган.

Асосий ставка нима учун пасайтирилмади?

Марказий банк қарорини тушуниш учун иқтисодиётдаги икки жараёнга эътибор қаратиш керак: талаб ва таклиф.

Бир томондан, аҳоли даромадлари, инвестициялар ва истеъмол фаоллиги иқтисодий ўсишни қўллаб-қувватламоқда. Иккинчи томондан, ички талаб ишлаб чиқариш имкониятларидан тезроқ ўсса, товар ва хизматларга бўлган талаб нархларни юқорига тортиши мумкин.

Бунга жаҳон бозорларидаги озиқ-овқат ва энергия ресурслари нархларининг ўзгарувчанлиги ҳам қўшилмоқда. Импорт харажатлари, транспорт ва ишлаб чиқариш таннархидаги ўзгаришлар ички бозорга ҳам таъсир қилиши мумкин.

Шу шароитда Марказий банк асосий ставкани пасайтириш ўрнига, қатъий пул-кредит сиёсатини давом эттиришни маъқул топди.

Асосий ставканинг 14 фоизда сақланиши миллий валютадаги жамғармалар жозибадорлигини қўллаб-қувватлаш ва иқтисодиётдаги ортиқча талабни жиловлашга қаратилган.

Иқтисодиёт тез ўсмоқда, инфляция эса ҳали юқори

Марказий банкнинг янги прогнозида иқтисодий ўсиш бўйича кутилмалар ҳам ўзгарган. 2026 йилнинг январь–сентябрь ойларида Ўзбекистон ялпи ички маҳсулоти 8,3 фоизга ўсган.

Йил якунида иқтисодий ўсиш 8 фоиз атрофида бўлиши кутилмоқда. Саноат, қурилиш, хизматлар, инвестициялар ва янги ишлаб чиқариш қувватлари бу ўсишнинг асосий омиллари сифатида кўрсатилган.

Бироқ иқтисодий ўсишнинг тезлашиши ҳар доим ҳам нархлар барқарорлигини англатмайди. Агар талаб ишлаб чиқариш имкониятларидан юқори бўлса, иқтисодий фаоллик билан бирга инфляцион босим ҳам кучайиши мумкин.

Марказий банкнинг мақсади — иқтисодий ўсишни кескин чекламасдан, нархлар барқарорлигини таъминлаш.

2027 йилда инфляция 5 фоизга тушадими?

Регуляторнинг узоқроқ муддатли режасига кўра, 2027 йил якунида умумий инфляцияни 5 фоизлик мақсадли кўрсаткичга тушириш кутилмоқда.

Марказий банк тартибга солинадиган нархларнинг ошиши инфляцияга қисқа муддатли таъсир кўрсатишини, кейинчалик эса ушбу таъсир сусайишини прогноз қилмоқда.

Бироқ бу мақсадга эришиш ички талаб, энергия ресурслари нархи, ташқи бозорлар ва инфляцион кутилмалардаги ўзгаришларга боғлиқ бўлади.

Асосий ставка бўйича навбатдаги қарор 2026 йил 16 декабрь куни кўриб чиқилиши режалаштирилган.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН