Нефтни қайта ишлаш заводларига берилган зарбалар оқибатида Россия ЯИМининг 1 фоизини йўқотди – Путин

Россия президенти Владимир Путин Украинадаги ҳужумлар Россиянинг нефтьни қайта ишлаш заводларига зарар етказиб, мамлакат ЯИМининг тахминан 1 фоизи йўқотилганини айтди. У бу баёнотни 1-октябрь куни Валдай халқаро мунозара клубининг ялпи мажлисида билдирди.

Путиннинг гапларига қараганда, Россия нефтьни қайта ишлаш заводларига қилинган ҳужумлардан мақсад – Россия иқтисодиётига зарар етказиш бўлган ва унинг таъбирича, мақсадга “қисман” эришилган.

Албатта, мазкур рақамни мустақил иқтисодий ҳисоб-китоб сифатида талқин қилиб бўлмайди. ЯИМнинг 1 фоизга камайгани – Путиннинг ўз баҳосига асосланган кўрсаткич. Ҳозирча IEA ёки бошқа йирик халқаро иқтисодий ташкилотлар Украина ҳужумлари Россия ЯИМини айнан 1 фоизга қисқартирганини тасдиқлаган мустақил ҳисоб-китобни эълон қилмаган.

Бироқ Россия нефтьни қайта ишлаш саноатидаги узилишлар мамлакат ёқилғи бозорига сезиларли зарба бергани ҳақида бир талай маълумотлар мавжуд.

Reuters ҳисоб-китобларига кўра, сентябрь ойида дрон ҳужумлари оқибатида Россиянинг дизель ишлаб чиқарувчи олтита йирик заводидан учтаси ишлаб чиқаришни камайтирган ёки буткул тўхтатган. Россияда ишлаб чиқарилувчи дизелнинг қарийб ярми ушбу заводлар ҳиссасига тўғри келади.

Халқаро энергетика агентлиги (IEA) ҳам Россия нефтьни қайта ишлаш саноатидаги босим кучайганини қайд этади. Агентлик маълумотларига кўра, 2026-йилнинг дастлабки саккиз ойида Россиядаги нефтьни қайта ишлаш заводлари ўртача ҳар уч кунда бир марта ҳужумга учраган.

Июнь ойида мамлакатдаги нефтьни қайта ишлаш ҳажми кунига 3,8 млн баррелга тушган. Бу 2025-йилнинг шу ойига нисбатан қарийб 30 фоиз кам ва 20 йилдан ортиқ вақт ичидаги энг паст кўрсаткичдир.

Ёқилғи таъминотидаги муаммолар ортидан ҳукумат дизель экспортига қўйилган чекловни ҳам октябрь охиригача узайтирди. Бу чоралар орқали ички бозорда ёқилғи етишмовчилиги ва нархлар ошишини тўхтатиш мақсад қилинган.

Нефть саноатидаги босим давлат даромадларига ҳам таъсир қилмоқда. 2026-йил январь–август ойларида Россиянинг умумий фискал даромадлари ўтган йилнинг шу даврига нисбатан қарийб 17 фоизга камайиб, 5 трлн рублни ташкил этди. Аммо бу пасайишни тўлиқ Украина ҳужумлари билан боғлиқ эмас. Глобал нефть нархлари ва бошқа иқтисодий омиллар ҳам Россия даромадларига таъсир қилган.

Шунингдек, Россиянинг хом нефть қазиб олиш ҳажми ҳам йил давомида пасайди. Россия август ойида кунига 8,36 млн баррел хом нефть ишлаб чиқарган. Бу январь ойидаги 9,3 млн баррелга нисбатан 940 минг баррелга ёки тахминан 10 фоизга кам.

Муаллиф: Исомиддин Жуманазаров