Нобель мукофоти ҳақида қисқача

Нобель мукофоти — Альфред Нобел васиятига кўра 1901 йилдан бери бериб келинаётган энг нуфузли халқаро мукофот. У:

• физиология ва тиббиёт,
• физика,
• кимё,
• адабиёт,
• тинчлик

йўналишларини қамраб олади. 1969 йилдан бошлаб иқтисод бўйича мукофот ҳам қўшилган.

Ҳар бир лауреат 11 млн швед кронаси миқдоридаги пул мукофоти, диплом ва олтин медаль билан тақдирланади. Расмий маросим ҳар йили 10 декабрда Стокгольм ва Ослода бўлиб ўтади.

Физиология ва тиббиёт бўйича мукофот

2025 йилги мукофот америкалик олимлар Мэри Брунков ва Фред Рамсделл, шунингдек японлик Шимон Сакагучига берилди. Улар иммун тизимининг ўз ҳужайраларига ҳужум қилмаслигини таъминлайдиган механизм — периферик иммунологик толерантликни очгани учун тақдирланди.

Бу кашфиёт аутоиммун касалликларни даволашда янги йўналишларни очиб берди.

Физика бўйича мукофот

Мукофотга британиялик Жон Кларк, франциялик Мишель Деворе ва америкалик Жон Мартинес сазовор бўлди. Улар макро даражада квант туннеллашуви ва энергия квантланиши билан боғлиқ тадқиқотлари учун тақдирланди.

Ушбу ишларнинг натижалари барқарор квант компьютерлар яратишда фундаментал аҳамиятга эга.

Кимё бўйича мукофот

Кимё соҳасидаги мукофот япониялик Сусуму Китагава, британиялик Ричард Робсон ва америкалик Омар Муннис Ягига берилди. Улар металлорганик каркаслар (MOF) деб аталувчи янги молекуляр структурани ишлаб чиққани учун эътироф этилди.

MOF технологияси:

• сувни тозалаш,
• ҳаводан намлик йиғиш,
• чиқиндиларни парчалаш,
• дориларни сақлаш

каби соҳаларда кенг қўлланиши мумкин.

Адабиёт бўйича мукофот

Венгер ёзувчиси Ласло Краснохоркаи 2025 йил адабиёт бўйича Нобель мукофотига сазовор бўлди.

Швед академияси уни “апокалиптик воқеалар орасида санъат қудратини намоён эта олган эпик ёзувчи” сифатида баҳолади.

Краснохоркаи — Нобель мукофотини олган венгер ёзувчилар орасида иккинчи номзод.

Тинчлик бўйича мукофот

2025 йил Тинчлик мукофоти Венесуэла мухолифати етакчиси Мария Корина Мачадога берилди.

У мамлакатда демократия учун олиб борган кураши ва инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилишдаги саъй-ҳаракатлари учун тақдирланди.

Иқтисод бўйича мукофот

Иқтисод соҳаси бўйича мукофот Жоэл Мокир, Филипп Агьон ва Питер Хоуиттга берилди.

• Мокир — инновациялар ривожланиши ва илм–техника тараққиётининг тарихий асосларини тадқиқ этгани учун,
• Агьон ва Хоуитт — иқтисодда “ижодий вайрона қилиш” модели учун тақдирланди.

Мукофотнинг ярми Мокирга, қолган ярми Агьон ва Хоуитт ўртасида бўлинди.

Мақолани Азиз Солиев тайёрлади.