Эрон ва Саудия ўртасида қолган Покистон: қандай йўл тутиш керак?
Эрон ва Саудия Арабистони ўртасида можаро кучайиб бораётган бир пайтда Покистон қайси томонни танлайди? Бир томонда ўзаро ҳарбий шартнома тузган Саудия Арабистони, иккинчи томонда эса узун чегара ва мураккаб алоқаларга эга Эрон.
Жаҳон
10.03.2026, 13:04
Улашиш:

АҚШ-Исроил ҳужумлари Эроннинг 1000 дан ортиқ фуқаросининг, жумладан, мамлакат олий раҳнамоси Али Хоманаийнинг бевақт ўлимига сабаб бўлди. Эрон жавоб тариқасида Исроилга ракета ва учувчисиз учиш аппаратларини учирди.
Урушнинг акс-садоларини Покистон чуқур ҳис қилмоқда.
Форс кўрфазидаги олтита давлат ҳам Эрон ҳужумига учради. Бу эса Покистонни қийин вазиятда қолдирди.
Мамлакат жануби-ғарбда Эрон билан 900 километр (559 миль) чегарага эга. Шунингдек, миллионлаб покистонликлар Саудия Арабистони ва бошқа Форс кўрфази давлатларида ишлайди ва истиқомат қилади.
Ўтган йилнинг сентябр ойидан бошлаб Исломобод Ар-Риёд билан ўн йиллар давомидаги алоқаларини янада мустаҳкамлаб, расмий ўзаро мудофаа шартномасини имзолади. Ушбу шартномага кўра, томонлардан бирига қилинган тажовуз – иккаласига қарши қилинган тажовуз ҳисобланади.
Эрон учувчисиз учоқлари ва баллистик ракеталари Форс кўрфази давлатларини нишонга олишда давом этар экан, Покистонда тобора долзарб савол туғилмоқда: мабодо урушга қўшилиб қолгудек бўлса, Исломобод кейинги қадамда нима қилиши керак?
Исломободнинг ҳозиргача қилган ҳаракати эса Эрон, Саудия Арабистони ва бошқа минтақа етакчилари билан телефон орқали музокаралар олиб боришдан иборат.
28 февраль куни АҚШ-Исроил зарбалари натижасида Олий раҳнамо ҳалок бўлганида, Покистон ҳужумларни “асоссиз“ деб қоралади. Бир неча соатдан сўнг Эроннинг Форс кўрфази давлатларига қарши уюштирган зарбаларини ҳам “суверенитетнинг очиқдан-очиқ бузилиши” сифатида салбий баҳолади.
Можаро бошланган пайтда Ар-Риёдда бўлиб ўтаётган Ислом ҳамкорлик ташкилоти йиғилишида қатнашган Бош вазир ўринбосари ва Ташқи ишлар вазири Ишоқ Дар кейинчалик Теҳрон ва Ар-Риёд ўртасидаги музокараларни бошлади.
3 март куни Сенатдаги нутқида ва ўша куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида сўзлаган Дар Эрон Ташқи ишлар вазири Аббос Ароқчига Покистоннинг Саудия Арабистони олдидаги мудофаа мажбуриятларини эслатганини маълум қилди.
“Биз Саудия Арабистони билан мудофаа шартномасига эгамиз ва бу бутун дунёга маълум, - деди Дар. - Мен Эрон раҳбариятига Саудия Арабистони билан тузган шартномамизни ҳисобга олишларини айтдим”.
Ароқчи эса ундан Саудия ҳудуди Эронга ҳужум қилиш учун фойдаланилмаслигига кафолат сўраган. Ишоқ Дар Ар-Риёддан ушбу кафолатларни олганини, шунингдек, махфий алоқа орқали олиб борилган музокаралар натижасида Эроннинг қиролликка қилган зарбалари кўлами камайганини таъкидлади.
Эроннинг Саудия Арабистонидаги элчиси Али Ризо Инаятийнинг билдиришича, қироллик ўз ҳудудидан АҚШ ва Исроил Эронга қарши ҳужум қилишда фойдаланишига йўл қўймасликка ваъда берган.
Бир кун ўтиб, 6 март куни эрта тонгда Саудия Арабистони Мудофаа вазирлиги Султон бин Абдулазиз ҳаво базасини нишонга олган учта баллистик ракетани тутиб йўқ қилганини тасдиқлади.
Бир неча соат ўтиб, Покистон қуруқликдаги қўшинлар маршали Асим Мунир Ар-Риёдда Саудия Арабистони Мудофаа вазири шаҳзода Холид бин Салмон билан учрашди. Улар ўзаро мудофаа шартномаси доирасида Эроннинг қиролликка қилган ҳужумлари ва уларни тўхтатиш учун зарур чораларни муҳокама қилган.
Таҳлилчилар фикрича, уруш авж олган сари, Покистоннинг икки яқин ҳамкори ўртасидаги мувозанатни сақлаш ҳаракати тобора қийинлашиб бориши мумкин.
Мудофаа шартномаси синовда
2025 йил 17 сентябрда Ар-Риёдда валиаҳд шаҳзода Муҳаммад бин Салмон ва Бош вазир Шаҳбоз Шариф ҳамда армия штаб бошлиғи Асим Мунир томонидан имзоланган ўзаро стратегик мудофаа шартномаси Покистон учун энг муҳим расмий мудофаа мажбурияти саналади.
Унинг асосий бандида айтилишича, иккала давлатдан бирига қарши қилинган ҳар қандай тажовуз иккаласига қарши қилинган тажовуз деб ҳисобланади. Матн НАТОнинг 5-моддасига ўхшаш жамоавий мудофаа тамойиллари асосида тузилган, аммо таҳлилчилар буни ҳарбий аралашувни автоматик равишда бошлаш деб талқин қилиш хатолигини билдирган.
Шартнома Исроилнинг 2025 йил сентябрида Доҳадаги ҲАМАС амалдорларига қилинган зарбаларидан сўнг имзоланган эди.
Ушбу ҳодиса Форс кўрфази ҳамкорлик кенгашининг олти давлати – Баҳрайн, Қувайт, Уммон, Қатар, Саудия Арабистони ва Бирлашган Араб Амирликларида АҚШнинг хавфсизлик кафолатларига бўлган ишончга путур етказди.
Ядро қуролига эга Покистон ўнлаб йиллар давомида Саудия Арабистони билан ҳарбий алоқаларни сақлаб келган, тахминан 1500 дан 2000 гача Покистон ҳарбийлари қиролликда жойлашган.
Энди эса шартнома ҳеч бир томон кутмаган шароитларда синовдан ўтмоқда.
Ар-Риёддаги “Қирол Файсал номидаги ислом илмлари тадқиқот маркази” илмий ходими Умар Карим Покистоннинг ҳозирги мушкул аҳволини нотўғри ҳисоб-китоб натижаси деб атади.
Унинг фикрича, Исломобод Саудия Арабистони ва Эрон ўртасида эришилган яқинлашувдан сўнг, ўзини Теҳрон ва Ар-Риёд ўртасида қолиб кетишини ҳеч қачон кутмаган бўлиши мумкин.
“Эҳтимол, саудияликлар Покистонни охирги марта синаб кўраётгандир ва агар Покистон ҳозир ўз мажбуриятларини бажармаса, муносабатлар қайтариб бўлмайдиган даражада дарз кетади”, – дея қўшимча қилди у.
Аммо Исломободнинг Қуаид-и-Азам университети тарих профессори Илҳон Ниёзнинг фикрича, агар Саудия Арабистони ўзини етарлича хавф остида ҳис қилиб, расман ҳарбий ёрдам сўраса, Покистон Саудияга ёрдамга келади.
Эрон омили
Покистон учун вазиятни мураккаблаштираётган жиҳат шундаки, агар Ар-Риёд ҳарбий ёрдам сўраса, у Эронга шунчаки душман деб қарай олмайди.
Икки давлат ўртасида узун ва очиқ чегара мавжуд. Улар муҳим савдо ҳамкорлар ҳисобланиб, дипломатик алоқаларни кучайтирган. Эрон Президенти Масъуд Пезешкиён 2025 йил августида Исломободга ташриф буюрган ва икки ҳукумат турли расмий ва махфий тарзда алоқаларни сақлаб турибди.
Илҳон Ниёз ҳам Теҳроннинг “қийин қўшни” бўлиб келганини тан олар экан, муносабатларнинг беқарорлигига далил сифатида 2024 йил январда Эрон бошлаган трансчегаравий зарбалар алмашинувини келтириб ўтган.
Шундай бўлса-да, унинг сўзларига кўра, Покистон учун Эроннинг барқарорлиги ва ҳудудий яхлитлигини таъминлаш “муҳим миллий манфаатларга” эга.
Эроннинг фуқаролар урушида қулаши, можароли гуруҳларга бўлиниб кетиши ва Исроил таъсирининг Покистоннинг ғарбий чегараларигача кенгайиши – буларнинг барчаси Исломободни жиддий ташвишга солади.
Муаллиф: Исомиддин ЖУМАНАЗАРОВ
Жаҳон
10.03.2026, 13:04
Улашиш:
мавзуга оид янгиликлар

Аббос Ароқчи Уммон султони билан музокара ўтказди
Жаҳон
27.04.2026, 13:04

Эрондан афғонистонликлар депортация қилинмоқда
Сиёсат
11.07.2025, 12:20

Айрим Исроил амалдорлари урушни чўзмоқчи — АҚШ вице-президенти
Сиёсат
16.07.2026, 15:54

Трамп Конгрессга Эрон билан уруш қайта бошланганини билдирди
Сиёсат
14.07.2026, 11:34

Трамп ва Нетаняҳу муносабатлари нега кескинлашди?
Сиёсат
06.07.2026, 12:31

Эронда мотам даврида нималар ўзгаради?
Жаҳон
03.07.2026, 12:02
машҳур янгиликлар

ОТМларда янги бакалавриат ва магистратура йўналишлари жорий этилди
Таълим
07.07.2026, 09:48

Абитуриентлар учун рухсатномалар бериш бошланди
Таълим
08.07.2026, 10:57

Тошкентда энг қиммат ва энг арзон квартиралар қайси туманда?
Ўзбекистон
26.06.2026, 17:14

“Эпштейн оролидаги жирканчликлар бари мужассам” – ўзбек сайёҳининг Таиландга сафари
Маданий
06.07.2026, 15:30

Ироқ ҳукумати коррупцияга қарши муросасиз кураш бошлади
Жаҳон
01.07.2026, 11:42

Cobalt сотувлари қулади: UzAuto Motors автокредит шартларини юмшатмоқда
Иқтисодиёт
03.07.2026, 17:30
сўнгги янгиликлар

Мол-мулк ва ер солиғи бўйича имтиёз олиш тартиби соддалаштирилди
Иқтисодиёт
18.07.2026, 16:55

Ҳиндистон илк хусусий орбитал ракетасини учирди
Фан-технология
18.07.2026, 15:23

Украина ҳужумлари оқибатида Россияда 7 киши ҳалок бўлди, нефть базасида ёнғин келиб чиқди
Жаҳон
18.07.2026, 14:48

Энди Трамп президентлик мавқейидан ҳам “соққа” қилиши мумкин
Жаҳон
18.07.2026, 12:54

ЖЧ–2026 финали АҚШ тарихидаги энг қиммат спорт мусобақасига айланди
Спорт
18.07.2026, 11:08

Телефонингиз бош бармоғингизни ишдан чиқармоқда — тадқиқот
Фан-технология
18.07.2026, 10:13

Ер усти метро бекатларида ҳаракат вақтлари қисқарди
Ўзбекистон
17.07.2026, 16:55

Йирик аварияларнинг олдини олиш учун свет 2 соатгача ўчирилиши мумкин — Энергетика вазирлиги
Ўзбекистон
17.07.2026, 15:54

Канададаги ўрмон ёнғинлари тутуни АҚШнинг шимоли-шарқини қоплади
Жаҳон
17.07.2026, 14:23

15 ёшга тўлмаган болаларнинг ишлаши қонунийми?
Ўзбекистон
17.07.2026, 14:07

Ипотека тўлаётганлар учун солиқ имтиёзи автоматик тартибда берилиши режалаштирилмоқда
Иқтисодиёт
17.07.2026, 12:35

Ўзбекистон венчур инвестициялар ўсиши бўйича дунёда биринчи бўлди
Иқтисодиёт
17.07.2026, 09:53

Британия 16 ёшгача бўлганларга энергетик ичимликлар сотишни тақиқламоқда
Жаҳон
17.07.2026, 09:44

Ўзбекистонда реклама қўнғироқлари ва СМС-хабарларга янги чекловлар жорий этилади
Ўзбекистон
16.07.2026, 17:35

Ўзбекистонда кутубхоналар сони ошмоқда
Маданий
16.07.2026, 16:47

Айрим Исроил амалдорлари урушни чўзмоқчи — АҚШ вице-президенти
Сиёсат
16.07.2026, 15:54

Беш йил аввалги башорат: Аргентина Испанияни 3:2 ҳисобида ютади
Спорт
16.07.2026, 15:16

Якуний тинчлик учун Арманистон конституциясини ўзгартириши керак — Боку
Сиёсат
16.07.2026, 14:45

Тошкентда Мустақиллик шоҳ кўчаси яна 16 кунга ёпилади
Ўзбекистон
16.07.2026, 11:40

Ўқишни кўчиришда миллий ва халқаро сертификатлар муҳимми?
Таълим
16.07.2026, 11:37
машҳур янгиликлар

ОТМларда янги бакалавриат ва магистратура йўналишлари жорий этилди
Таълим
07.07.2026, 09:48

Абитуриентлар учун рухсатномалар бериш бошланди
Таълим
08.07.2026, 10:57

Тошкентда энг қиммат ва энг арзон квартиралар қайси туманда?
Ўзбекистон
26.06.2026, 17:14

“Эпштейн оролидаги жирканчликлар бари мужассам” – ўзбек сайёҳининг Таиландга сафари
Маданий
06.07.2026, 15:30

Ироқ ҳукумати коррупцияга қарши муросасиз кураш бошлади
Жаҳон
01.07.2026, 11:42

Cobalt сотувлари қулади: UzAuto Motors автокредит шартларини юмшатмоқда
Иқтисодиёт
03.07.2026, 17:30
