Россия украиналик болаларни фронтга тайёрламоқда

Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти (ЙХҲТ) томонидан Россиянинг Украинага кенг кўламли босқини юзасидан болалар масаласига бағишланган миссия ташкил этилди.

Уч ҳафталик миссия давомида БМТ, ЙХҲТ, Европа Кенгаши ва Европа Иттифоқининг ҳисоботлари ўрганилди.

Шунингдек, Россия босиб олган ҳудудларда болалигида мафкуравий таъсир ва ҳарбийлаштиришни бошдан кечирган ёшлар ҳамда босиб олинган ҳудудлардан Украина назоратидаги ҳудудларга қочиб чиққан ўқитувчиларнинг ҳикоялари тингланди.

Киевга ташриф давомида Украина давлат идоралари ва фуқаролик жамияти вакиллари билан ҳам учрашувлар ўтказилди.

Ҳисоботда кўплаб фожиали гувоҳликлар келтирилган.

Улардан бирида мактаб директори қуролланган ҳарбийлар билан бирга уйма-уй юриб, фарзандларини мактабга юбормаган ва Россия паспортини олмаган оилаларни текширган.

Уларга ота-оналик ҳуқуқидан маҳрум қилиниши, болалари эса давлат муассасаларига олиб кетилиши билан таҳдид қилинган. Натижада кўплаб оилалар босимга бўйсунган.

Бу ҳолат ягона эмас. БМТ ҳам шунга ўхшаш кўплаб воқеаларни қайд этган.

Ҳарбий хизматга тайёрлаш

Россия паспортини олишга мажбурлаш яна бир мақсадга хизмат қилади. Ҳисоботда бу жараён “мажбурий ҳарбий хизмат тизими” деб аталади.

Болалар келажакда Россия армиясида хизмат қилиш учун босқичма-босқич тайёрланмоқда. Катта эҳтимол билан Россия фуқаролигини олган асли украиналик ўғил болалар 18 ёшга тўлган заҳоти ҳарбий хизматга чақирилади.

Мавжуд далиллар уларнинг оддий ҳарбий хизмат билан чекланмаётганини кўрсатмоқда. Айримлари аллақачон фронтга юборилган ва улар орасида ҳалок бўлганлар ҳам талайгина.

Мактабларда руслаштириш

Босиб олинган ҳудудлардаги мактабларда украин тилидан фойдаланиш тақиқланган ёки кескин чекланган.

Болалар Россиянинг давлат ўқув дастури асосида таълим олмоқда. Унда тарих сохталаштирилиб, мафкуравий тарғибот кучайтирилган.

Масалан, 11 синф тарих дарслигининг 29 саҳифаси “махсус ҳарбий операция”га бағишланган. Унда Украинага бостириб кириш Ғарб тажовузига қарши мудофаа чораси сифатида талқин қилинган.

Шу мазмундаги дарсликлар 2025–2026 ўқув йилидан бошлаб босиб олинган ҳудудлардаги мактабларда бешинчи ва ундан юқори синф ўқувчиларига жорий этилган.

Инсон ҳуқуқларини ҳимоя қилувчи халқаро Amnesty International ташкилоти бу дарсликларни босиб олинган Украина ҳудудларидаги болаларни ноқонуний мафкуравий тарбиялашга қаратилган очиқ уриниш деб баҳолаган.

Қурол ишлатишга ўргатилмоқда

2023–2024 ўқув йилидан бошлаб босиб олинган ҳудудлардаги барча мактабларда “Ватан хавфсизлиги ва мудофааси асослари” номли фан мажбурий этиб белгиланган.

Россия ОАВларига кўра, бу мактабларда бошланғич ҳарбий тайёргарликни қайта тиклашни англатади.

БМТ маълумотига кўра, дастур 170 соатлик ҳарбий машғулотни ўз ичига олади. Унда мактаб ўқувчилари гранаталар, ўқотар қуроллар, танкка қарши қуроллар ва милтиқлардан фойдаланишни ўрганади.

Ҳарбийлаштириш шулардангина иборат эмас.

Владимир Путин 2022 йилда ташкил этган “Биринчилар ҳаракати” ёшлар ташкилоти Совет давридаги ҳарбий ўйинни қайта тиклаб, 2024 йилдан бошлаб босиб олинган ҳудудларга жорий қилган.

Ўйин давомида болалар қўшинларга бўлинади, қурол йиғиш, дрон бошқариш, ҳужум операцияларида қатнашиш, ҳарбий тўсиқлардан ўтиш, киберуруш ва ахборот операцияларини бажаришга ўргатилади.

Урушни ўрганиш институти бу тизимни украиналик болаларни ҳарбийлаштириш, уларнинг миллий ўзлигини йўқотиш ва Россия армияси сафида жанг қилишга тайёрлашга қаратилган сиёсатнинг бир қисми деб баҳолаган.

Россия бу сиёсатни инкор этмайди. Аксинча, юқори лавозимли амалдорлар уни очиқ ҳимоя қилади.

Масалан, Россиянинг инсон ҳуқуқлари бўйича вакили Яна Лантратова Россия назоратидаги Украина ҳудудларидаги болалар ҳақида гапирар экан:

“Биз энг аввало болаларимиз ҳақида қайғуришимиз, уларни тарбиялашимиз ва уларда ватанга садоқат туйғусини шакллантиришимиз керак”, — деган.

Фақат гап шундаки, булар рус болалари эмас, балки украиналик болалардир.

Тўпланган далиллар Россиянинг босиб олинган ҳудудлардаги сиёсати халқаро ҳуқуқнинг жиддий бузилиши эканини кўрсатмоқда. Болаларни мафкуравий тарбиялаш ва ҳарбийлаштириш Россиянинг босқинчилик сиёсатига тенг жиноятдир.

Хусусан, таълим тизимини ноқонуний ўзгартириш Гаага регламентининг 43 моддаси ҳамда Тўртинчи Женева конвенциясининг 50 моддасига зид ҳисобланади.

Ҳисобот муаллифлари урушни тугатишга доир ҳар қандай музокарада украиналик болаларнинг хавфсизлиги, миллий ўзлиги ва оилавий ҳаётини ҳимоя қилиш масаласи устувор бўлиши кераклигини таъкидлайди.