Rossiya ukrainalik bolalarni frontga tayyorlamoqda

Yevropada xavfsizlik va hamkorlik taşkiloti (YXHT) tomonidan Rossiyaning Ukrainaga keng kölamli bosqini yuzasidan bolalar masalasiga bağişlangan missiya taşkil etildi.

Uç haftalik missiya davomida BMT, YXHT, Yevropa Kengaşi va Yevropa Ittifoqining hisobotlari örganildi.

Şuningdek, Rossiya bosib olgan hududlarda bolaligida mafkuraviy ta’sir va harbiylaştirişni boşdan keçirgan yoşlar hamda bosib olingan hududlardan Ukraina nazoratidagi hududlarga qoçib çiqqan öqituvçilarning hikoyalari tinglandi.

Kiyevga taşrif davomida Ukraina davlat idoralari va fuqarolik jamiyati vakillari bilan ham uçraşuvlar ötkazildi.

Hisobotda köplab fojiali guvohliklar keltirilgan.

Ulardan birida maktab direktori qurollangan harbiylar bilan birga uyma-uy yurib, farzandlarini maktabga yubormagan va Rossiya pasportini olmagan oilalarni tekşirgan.

Ularga ota-onalik huquqidan mahrum qilinişi, bolalari esa davlat muassasalariga olib ketilişi bilan tahdid qilingan. Natijada köplab oilalar bosimga böysungan.

Bu holat yagona emas. BMT va YXHT ham şunga öxşaş köplab voqealarni qayd etgan.

Harbiy xizmatga tayyorlaş

Rossiya pasportini olişga majburlaş yana bir maqsadga xizmat qiladi. Hisobotda bu jarayon “majburiy harbiy xizmat tizimi” deb ataladi.

Bolalar kelajakda Rossiya armiyasida xizmat qiliş uçun bosqiçma-bosqiç tayyorlanmoqda. Kata ehtimol bilan Rossiya fuqaroligini olgan asli ukrainalik öğil bolalar 18 yoşga tölgan zahoti harbiy xizmatga çaqiriladi.

Mavjud dalillar ularning oddiy harbiy xizmat bilan çeklanmayotganini körsatmoqda. Ayrimlari allaqaçon frontga yuborilgan va ular orasida halok bölganlar ham talaygina.

Maktablarda ruslaştiriş

Bosib olingan hududlardagi maktablarda ukrain tilidan foydalaniş taqiqlangan yoki keskin çeklangan.

Bolalar Rossiyaning davlat öquv dasturi asosida ta’lim olmoqda. Unda tarix soxtalaştirilib, mafkuraviy tarğibot kuçaytirilgan.

Masalan, 11-sinf tarix darsligining 29 sahifasi “maxsus harbiy operatsiya”ga bağişlangan. Unda Ukrainaga bostirib kiriş Ğarb tajovuziga qarşi mudofaa çorasi sifatida talqin qilingan.

Şu mazmundagi darsliklar 2025–2026-öquv yilidan boşlab bosib olingan hududlardagi maktablarda beşinçi va undan yuqori sinf öquvçilariga joriy etilgan.

Inson huquqlarini himoya qiluvçi xalqaro Amnesty International taşkiloti bu darsliklarni bosib olingan Ukraina hududlaridagi bolalarni noqonuniy mafkuraviy tarbiyalaşga qaratilgan oçiq uriniş deb baholagan.

Qurol işlatişga örgatilmoqda

2023–2024-öquv yilidan boşlab bosib olingan hududlardagi barça maktablarda “Vatan xavfsizligi va mudofaasi asoslari” nomli fan majburiy etib belgilangan.

Rossiya OAVlariga köra, bu maktablarda boşlanğiç harbiy tayyorgarlikni qayta tiklaşni anglatadi.

BMT ma’lumotiga köra, dastur 170 soatlik harbiy maşğulotni öz içiga oladi. Unda maktab öquvçilari granatalar, öqotar qurollar, tankka qarşi qurollar va miltiqlardan foydalanişni örganadi.

Harbiylaştiriş şulardangina iborat emas.

Vladimir Putin 2022-yilda taşkil etgan “Birinçilar harakati” yoşlar taşkiloti Sovet davridagi harbiy öyinni qayta tiklab, 2024-yildan boşlab bosib olingan hududlarga joriy qilgan.

Öyin davomida bolalar qöşinlarga bölinadi, qurol yiğiş, dron boşqariş, hujum operatsiyalarida qatnaşiş, harbiy tösiqlardan ötiş, kiberuruş va axborot operatsiyalarini bajarişga örgatiladi.

Uruşni örganiş instituti bu tizimni ukrainalik bolalarni harbiylaştiriş, ularning milliy özligini yöqotiş va Rossiya armiyasi safida jang qilişga tayyorlaşga qaratilgan siyosatning bir qismi deb baholagan.

Rossiya bu siyosatni inkor etmaydi. Aksinça, yuqori lavozimli amaldorlar uni oçiq himoya qiladi.

Masalan, Rossiyaning inson huquqlari böyiça vakili Yana Lantratova Rossiya nazoratidagi Ukraina hududlaridagi bolalar haqida gapirar ekan:

“Biz eng avvalo bolalarimiz haqida qayğurişimiz, ularni tarbiyalaşimiz va ularda vatanga sadoqat tuyğusini şakllantirişimiz kerak”, - degan.

Faqat gap şundaki, bular rus bolalari emas, balki ukrainalik bolalardir.

Töplangan dalillar Rossiyaning bosib olingan hududlardagi siyosati xalqaro huquqning jiddiy buzilişi ekanini körsatmoqda. Bolalarni mafkuraviy tarbiyalaş va harbiylaştiriş Rossiyaning bosqinçilik siyosatiga teng jinoyatdir.

Xususan, ta’lim tizimini noqonuniy özgartiriş Gaaga reglamentining 43-moddasi hamda Törtinçi Jeneva konvensiyasining 50-moddasiga zid hisoblanadi.

Hisobot mualliflari uruşni tugatişga doir har qanday muzokarada ukrainalik bolalarning xavfsizligi, milliy özligi va oilaviy hayotini himoya qiliş masalasi ustuvor bölişi kerakligini ta’kidlaydi.