Қурилаётган уйларнинг зилзилага чидамлиги: нима учун бу муҳим ва қандай ўлчанади?

Бу нафаqaт қурилишнинг техник талаблари, балки инсон ҳаёти ва хавфсизлиги учун ҳам ҳал қилувчи масала ҳисобланади.

Зилзилага чидамлик нима?

Зилзилага чидамлик — бино ёки иншоотнинг зилзила вақтида вайрон бўлмасдан, одамлар ҳаётини сақлаб қолиш қобилиятидир. Бу нафақат биноларнинг тўлиқ қулашига йўл қўймаслик, балки эвакуация имконияти сақланиши ва минимал шикаст билан хизмат қилишда давом этишини ҳам ўз ичига олади. Шу боис, бу кўрсаткич ҳар қандай қурилиш лойиҳасида асосий критерий сифатида ҳисобланади.

Қандай ўлчанади?

Зилзилага чидамлик бир неча усуллар билан баҳоланади:

1. Сейсмик балл тизими
   Ўзбекистонда биноларнинг сейсмик барқарорлиги балл билан белгиланади. Масалан:

• 7 баллгача — паст хавфли иншоотлар;
• 8 балл — ўрта даражадаги хавф;
• 9 балл ва ундан юқори — юқори сейсмик ҳудудларда қуриладиган бинолар.

1. Лойиҳа-ҳисоб-китоб усули
   Мутахассислар бинога таъсир қилувчи зилзила кучини тупроқ тури, бинолар баландлиги, конструкция шакли ва қурилиш материаллари асосида махсус формулалар ва компьютер моделлари орқали ҳисоблайди.
2. Қурилиш материаллари ва сифат
   Зилзилага чидамлилик бетон маркаси, арматура сифати, пайвандлаш даражаси ва устунлар ўзаро боғланиши билан ҳам боғлиқ. Сифатсиз материаллар ҳатто тўғри лойиҳа бўлса ҳам хавфни оширади.

3. Лаборатория ва далалик синовлар
   Бетон ва арматура намуналари лабораторияда синовдан ўтказилади, биноларнинг динамик ҳаракати махсус ускуналар билан текширилади.

    

Нега бу аҳамиятли?

• Инсон ҳаётини сақлаш: Зилзила пайтида одамлар кўпинча бино қулаши оқибатида ҳалок бўлади. Чидамли иншоот эса ҳатто кучли зилзилада ҳам паноҳ таъминлайди.
• Иқтисодий зарарни камайтириш: Мустаҳкам бинолар турли инфратузилмаларнинг вайрон бўлишини олдини олиб, миллиардлаб маблағни тежашга ёрдам беради.

• Давлат ва жамият барқарорлиги: Касалхоналар, мактаблар, сув ва электр иншоотлари зилзиладан кейин ҳам ишлаши керак, бу эса фақат сейсмик талабларга жавоб берадиган бинолар орқали таъминланади.

   

Қайси бинолар энг чидамли?

Мутахассислар фикрига кўра:

• Монолит темир-бетон бинолар,
• Симметрик шаклда қурилган иншоотлар,
• Кам қаватли, устунлари мустаҳкам бинолар
  зилзилага нисбатан чидамлироқ ҳисобланади.

Нималарга эътибор бериши керак?

Уй харид қилиш ёки қурдиришда:

• Лойиҳа ҳужжатлари ва сейсмик хулосалар мавжудлигини текшириш,

• Қурилиш компаниясининг обрўси ва давлат қабул комиссиясидан ўтганини кўриш албатта муҳим.

   

Зилзилага чидамлилик — бу фақат техник талаб эмас, балки инсон ҳаёти кафолатидир. Қурилишдаги ҳар бир камчилик ва сифатсиз материал нафақат иқтисодий, балки маънавий зарар келтириши мумкин. Шу боис, сейсмик талабларга қатъий риоя қилиш ҳар бир қурувчи ва жамият учун муҳим.