Cookie Settings

We use cookies to improve your experience.

updated: 22.03.2026, 18:16

Qurilayotgan uylarning zilzilaga chidamligi: nima uchun bu muhim va qanday oʻlchanadi?

Oʻzbekiston seysmik faol hududlar qatoriga kiradi va bu mamlakatda qurilayotgan har bir turar-joy va ijtimoiy infratuzilma binolari uchun zilzilaga chidamlik talablari alohida ahamiyatga ega. 

Ulashish:

1966 yil Toshkentdagi zilzila

Bu nafaqat qurilishning texnik talablari, balki inson hayoti va xavfsizligi uchun ham hal qiluvchi masala hisoblanadi.

 

Zilzilaga chidamlik nima?

 

Zilzilaga chidamlik — bino yoki inshootning zilzila vaqtida vayron boʻlmasdan, odamlar hayotini saqlab qolish qobiliyatidir. Bu nafaqat binolarning toʻliq qulashiga yoʻl qoʻymaslik, balki evakuatsiya imkoniyati saqlanishi va minimal shikast bilan xizmat qilishda davom etishini ham oʻz ichiga oladi. Shu bois, bu koʻrsatkich har qanday qurilish loyihasida asosiy kriteriy sifatida hisoblanadi.

 

Qanday oʻlchanadi?

 

Zilzilaga chidamlik bir necha usullar bilan baholanadi:

  1. Seysmik ball tizimi
    Oʻzbekistonda binolarning seysmik barqarorligi ball bilan belgilanadi. Masalan:
  • 7 ballgacha — past xavfli inshootlar;
  • 8 ball — oʻrta darajadagi xavf;
  • 9 ball va undan yuqori — yuqori seysmik hududlarda quriladigan binolar.
  1. Loyiha-hisob-kitob usuli
    Mutaxassislar binoga taʼsir qiluvchi zilzila kuchini tuproq turi, binolar balandligi, konstruksiya shakli va qurilish materiallari asosida maxsus formulalar va kompyuter modellari orqali hisoblaydi.
  2. Qurilish materiallari va sifat
    Zilzilaga chidamlilik beton markasi, armatura sifati, payvandlash darajasi va ustunlar oʻzaro bogʻlanishi bilan ham bogʻliq. Sifatsiz materiallar hatto toʻgʻri loyiha boʻlsa ham xavfni oshiradi.
  3. Laboratoriya va dalalik sinovlar
    Beton va armatura namunalari laboratoriyada sinovdan oʻtkaziladi, binolarning dinamik harakati maxsus uskunalar bilan tekshiriladi.

     

Nega bu ahamiyatli?

 

  • Inson hayotini saqlash: Zilzila paytida odamlar koʻpincha bino qulashi oqibatida halok boʻladi. Chidamli inshoot esa hatto kuchli zilzilada ham panoh taʼminlaydi.
  • Iqtisodiy zararni kamaytirish: Mustahkam binolar turli infratuzilmalarning vayron boʻlishini oldini olib, milliardlab mablagʻni tejashga yordam beradi.
  • Davlat va jamiyat barqarorligi: Kasalxonalar, maktablar, suv va elektr inshootlari zilziladan keyin ham ishlashi kerak, bu esa faqat seysmik talablarga javob beradigan binolar orqali taʼminlanadi.

     

Qaysi binolar eng chidamli?

 

Mutaxassislar fikriga koʻra:

  • Monolit temir-beton binolar,
  • Simmetrik shaklda qurilgan inshootlar,
  • Kam qavatli, ustunlari mustahkam binolar
    zilzilaga nisbatan chidamliroq hisoblanadi.

     

Fuqarolar nimalarga eʼtibor berishi kerak?

 

Uy xarid qilish yoki qurdirishda:

  • Loyiha hujjatlari va seysmik xulosalar mavjudligini tekshirish,
  • Qurilish kompaniyasining obroʻsi va davlat qabul komissiyasidan oʻtganini koʻrish,
    albatta muhim.

     

Zilzilaga chidamlilik — bu faqat texnik talab emas, balki inson hayoti kafolatidir. Qurilishdagi har bir kamchilik va sifatsiz material nafaqat iqtisodiy, balki maʼnaviy zarar keltirishi mumkin. Shu bois, seysmik talablarga qatʼiy rioya qilish har bir quruvchi va jamiyat uchun muhim vazifa hisoblanadi.

Mavzuga oid yangiliklar

Bino va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirishga qaratilgan yangi qaror qabul qilindi

Hukumatning “Bino va inshootlarning zilzilabardoshligini oshirishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi 727-son qarori (17.11.2025) qabul qilindi. Qarorga koʻra, 2025 yil 1 dekabrdan loyihalashtirish jarayonlarida zilzilalar kuchini aniq koʻrsatuvchi mintaqaviy akselerogrammalar bazasidan foydalanish amaliyoti joriy etiladi.

Oʻzbekiston

18.11.2025, 11:20

Oʻzbekistonda urbanizatsiya poygasi: 2026 yilda 140 ming xonadon uchun uy quriladi

Oʻzbekiston oʻz tarixidagi eng yirik qurilish va urbanizatsiya islohotlari ostonasida turibdi. 2040 yilgacha uy-oʻy qurilishi ikki barabar oshib ketadi! Renovatsiya ulushi 60%ga chiqadi, tadbirkorlar uchun "qurilishga tayyor yer" tizimi joriy etiladi.

Iqtisodiyot

04.02.2026, 12:07

Baland minorali uylar qanday quriladi?

Dunyoda qurilgan eng baland binolar tajribasi shuni koʻrsatadiki, osmonoʻpar uylar yagona qolip asosida emas, balki har bir hududning iqlimi, zilzila xavfi va shamol bosimiga mos holda loyihalanadi.

Jahon

14.01.2026, 13:09

Nega ayrim mamlakatlar baland minoralar qurishdan voz kechyapti?

Bir vaqtlar dunyodagi eng baland minorani qurish davlat qudrati va iqtisodiy salohiyat ramzi hisoblangan. Biroq soʻnggi oʻn yillikda bu yondashuv qayta koʻrib chiqilmoqda.

Jahon

02.01.2026, 10:18

Toʻliq toʻlash yoki boʻlib toʻlash: uy xaridida qaysi qaror toʻgʻri?

Uy xarid qilish inson hayotidagi eng yirik moliyaviy qarorlardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, yangi qurilish bozorida toʻlov usulini toʻgʻri tanlash kelajakdagi moliyaviy barqarorlikka bevosita taʼsir qiladi.

Oʻzbekiston

30.12.2025, 10:50

Yangi qurilishdan uy xarid qilish: toʻgʻri qaror qanday qabul qilinadi?

Amaliyot shuni koʻrsatmoqdaki, uy xarid qilish faqat kvadrat metr yoki narx tanlash bilan cheklanmaydi. Bu — moliyaviy, huquqiy va strategik jihatdan chuqur oʻylab qabul qilinishi kerak boʻlgan qaror.

Oʻzbekiston

27.12.2025, 11:45

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

Shikastlangan davlat raqamini onlayn almashtiring

Endilikda avtomobilingizning davlat raqami belgisi (nomer) yaroqsiz holga kelgan yoki shikastlangan bo‘lsa, uni almashtirish uchun navbatlarda turish shart emas. 

Oʻzbekiston

14.04.2026, 17:11

“Diqqatini jamlay olmagan kompaniya”: OpenAI strategiyasi tanqid ostida

OpenAI’ning 852 milliard dollarlik bahosi uning ayrim investorlari tomonidan shubha ostiga olinmoqda, chunki kompaniya Anthropic bilan raqobatni kuchaytirish maqsadida e’tiborini korporativ bozorga qaratmoqda.

Iqtisodiyot

14.04.2026, 15:41

Har daqiqada 3 ta chaqaloq: Sudanda onalar va bolalar hayoti xavf ostida

Sudanda har daqiqada uchta chaqaloq bolalar uchun mos bo‘lmagan sharoitlarda dunyoga kelmoqda. 

Jahon

14.04.2026, 12:22

BMT: Yaqin Sharqdagi urush tufayli yana 32 million odam qashshoqlashadi

BMTning Taraqqiyot Dasturi (BMTTD) tomonidan e’lon qilingan prognozlarga ko‘ra, Yaqin Sharqdagi urush tufayli 162 mamlakatda o‘n millionlab odamlarni qashshoqlikka yuz tutishi mumkin.

Jahon

13.04.2026, 16:07

Endi sun'iy intellekt (SI) qonun loyihalarini tahlil qilishda ishlatiladi

Qirg‘iziston parlamenti qo‘mitalar faoliyatini elektron shaklga o‘tkazish hamda qonun loyihalarini tahlil qilishda sun’iy intellektdan foydalanishga mo‘ljallangan “e-Kenesh” raqamli platformasini joriy qilmoqda. 

Jahon

13.04.2026, 11:53

Bitta kashfiyot – millionlarni qutqardi, millionlarni o'ldirdi

Birgina ilmiy ixtiro Yevropani ocharchilikdan qutqardi, shu bilan birga urush maydonida halokat quroliga aylandi. Klara va Gaber hikoyasi ilmning ikki jihatini ochib beradi. Bu — fan va axloq to‘qnashuvi.

Fan-texnologiya

11.04.2026, 17:25

“100 yevroga 1 ta Pikasso” – Parijda yangi xayriya lotereyasi o‘tkazilmoqda

Lotereyada 100 yevrolik chipta evaziga million dollarlik Pikasso asari taklif etilmoqda. Bu orqali Altsgeymer tadqiqoti uchun mablag‘ yig‘ish maqsad qilingan.

Madaniy

11.04.2026, 15:11

MDH zaiflashmoqda: Moldova Hamdo‘stlikdan chiqyapti

Mamlakat rasmiylari Rossiya-Ukraina urushini misol keltirib, MDHning asosiy qadriyatlariga, xususan, hududiy yaxlitlikni tan olish va chegaralar daxlsizligiga ortiq amal qilinmayotganini ta’kidlashmoqda. Moldovaning MDHdan chiqishi sobiq sovet davlatlari endilikda yagona markaz atrofida birlashmayotganidan dalolat beradi.

Siyosat

11.04.2026, 12:37

Zelenskiy: Ummon, Quvayt va Bahrayn bilan xavfsizlik sohasida hamkorlik qilmoqchimiz

Ukraina frontda orttirgan tajribasini Yaqin Sharqqa taqdim etmoqda — dronlarga qarshi texnologiyalar bo‘yicha uch davlat bilan muzokaralar ketyapti.

Jahon

10.04.2026, 12:32

Yaqin Sharq mojarosi: Markaziy Osiyoda tranzit narxi oshmoqda

Eron mojarosi tranzitni qimmatlashtirib, Markaziy Osiyoda transport tizimlarini sinovdan o‘tkazmoqda. Mintaqaning bunga munosabati Markaziy Osiyodan tashqari Rossiya, Yevropa Ittifoqi, Xitoy, Turkiya va AQSHga ham ta'sir qiladi.

Jahon

07.04.2026, 15:41

7-aprel – Butunjahon salomatlik kuni

Butunjahon salomatlik kuni 1950-yildan beri har yili 7-aprelda global salomatlikning dolzarb masalalari haqida xabardorlikni oshirish va odamlarni o‘z sog‘lig‘iga e’tiborli bo‘lishga undash maqsadida nishonlanadi. Tadbirning 2026-yilgi shiori – “Salomatlik yo‘lida birgamiz. Ilm-fanni qo‘llab-quvvatlang!”.

Jahon

07.04.2026, 10:23

Oliy ta’lim to‘g‘risidagi nizom yangidan tasdiqlandi

Nizomga ko‘ra, oliy ta’lim bakalavriat va magistratura bosqichlari orqali amalga oshiriladi.  Bakalavriat ta’limi kamida 3-yil davom etadi. Oliy ta’lim tashkilotlarida talabalarni ta’lim olish bilan bog‘liq bo‘lmagan ishlarga jalb etish taqiqlanadi.

Ta'lim

06.04.2026, 17:35

Magnus Karlsen: Sindarovning natijasini hech kim kutmagandi

Javohir Sindarov rekord natija bilan yetakchilik qilmoqda va shaxmat olamida tarixiy start ko‘rsatdi. Garri Kasparov va Magnus Karlsen ham uning o‘yinini alohida e’tirof etishdi.

Sport

06.04.2026, 13:50

Afg‘oniston Markaziy Osiyo bilan savdo hajmini 10 milliard dollarga yetkazmoqchi

2026‑yil 5‑aprel kuni Kobulda “Tolibon” tashqi ishlar vaziri Amir Xon Muttaqiy mezbonligida Afg‘oniston – Markaziy Osiyo muloqoti bo‘lib o‘tdi. Unda Markaziy Osiyo davlatlarining yuqori martabali vakillari ishtirok etdi. Bu 2021-yildan beri Kobulda “Tolibon” mezbonligida o‘tkazilgan ilk uchrashuvdir. 

Jahon

06.04.2026, 12:12

iPhone 17 Pro Max yordamida koinotdan olingan Yerning yangi surati. Unda Afrikaning ba’zi qismlari, shahar chiroqlari va terminator chizig‘i bo‘ylab yorqin shu’la aks etgan.

“Uyimiz juda go‘zal” – Artemida II Yerning yangi fotosuratlarini yubordi

NASAning Artemis II ekipaji fazo bo‘ylab Oy tomon parvoz qilayotib olgan bir qator suratlarni e’lon qildi. 

Fan-texnologiya

06.04.2026, 10:49

Inson neyronlari va kompyuter chipi birlashtirilmoqda

Dunyo bo‘ylab kompaniyalar sun’iy intellekt  modellarini ta’minlash uchun katta-katta ma’lumot markazlarini qurishga intilayotgan bir paytda, ba’zi tadqiqotchilar tirik inson hujayralarini kompyuter tizimlarida qo‘llash imkoniyatini o‘rganmoqda. Avvallari oylar yoki yillar davom etadigan maxsus laboratoriya ishlarini integratsiyalashgan platforma yordamida bir necha soat yoki kun ichida bajarish mumkin. 

Fan-texnologiya

04.04.2026, 15:48

Hormuzdagi vaziyat: 670 ta kema kutib turibdi

So‘nggi 48 soatda Hormuz bo‘g‘ozining g‘arbiy tomonida 670 ta yuk kemasi to‘xtab qoldi. BAA, Gretsiya, Xitoy va boshqa Osiyo davlatlari katta zarar ko‘rmoqda. Bo‘g‘ozdan o‘tishga uringanlar ham mavjud.

Iqtisodiyot

03.04.2026, 17:17

Apple va Samsung: Jahon smartfon bozorining yetakchilari

Apple smartfon ishlab chiqaruvchilar orasida birinchi o‘rinda turibdi. Dunyodagi barcha faol telefonlarning chorak qismini iPhone tashkil etadi. Ya’ni, dunyodagi har to‘rtinchi smartfon egasi iPhone’dan foydalanadi.Samsung esa bozorning sal kam 20 foiziga egalik qilmoqda.

Iqtisodiyot

03.04.2026, 12:37

50 yildan so‘ng insoniyat yana Oyga parvoz qildi

NASA 2026‑yil 1‑aprelda Oyga ekipaj jo‘natdi. Unda ayol va qora tanli astronavt ham bor.

Fan-texnologiya

02.04.2026, 17:01

Amudaryo suvida Afg‘onistonning ulushi bormi?

Joriy yilning 25-26 – mart kunlari “Toshkent suv haftaligi” forumi bo‘lib o‘tdi va unda Tolibon vakili ma’ruza qildi. Dunyoning 19 davlatidan 80 ga yaqin ma’ruzachi va 1200 dan ortiq vakil ishtirok etgan forumda Afg‘onistonning 2028-yilda Qo‘shtepa kanalini qurib bitkazish rejasi ham muhokama qilindi.

Oʻzbekiston

02.04.2026, 11:24

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →