Хитой фалаж беморлар учун мия имплантларини сотувга чиқармоқда

Хитой фалаж бўлган одамларга қўл ҳаракатларини қисман тиклашга ёрдам берадиган илк мия имплантига тижорий рухсатнома берган биринчи давлат бўлди. Қурилма Хитойнинг Neuracle Medical Technology компанияси томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, у мия–компьютер интерфейсидан фойдаланади.

Мия–компьютер интерфейси шундай қурилмаки, у миядаги сигналларни ўқиб, инсонга фикр орқали қурилмаларни бошқариш имконини беради. Натижада инсон шунчаки фикр ёрдамида компьютердан фойдаланиши, яъни юқоридаги қурилма ёрдамида протез қўлни ҳаракатлантириши мумкин.

Neuracle тизимлари бўйин соҳасидаги умуртқа поғонасининг жиддий шикастланиши оқибатида фалаж бўлиб қолган кишиларга мўлжалланган. Бундай шикастланишлар мия сигналларининг қўлларга етиб боришига тўсқинлик қилиши мумкин.

Тизим қўлни ҳаракатлантиришга оид мия буйруқларини аниқлайди. Сўнгра бу буйруқлар махсус дастур ёрдамида қайта ишланиб, бемор тақиб олган робот-қўлқопга юборилади. Қўлқоп эса ҳаво кучи ёрдамида қўлнинг очилиб-ёпилишига кўмаклашади, бу эса фойдаланувчига нарсаларни ушлаш имконини беради.

Бу қурилмадан ҳозирча барча беморлар ҳам фойдалана олмайди. Манбаларга кўра, у 18 ёшдан 60 ёшгача бўлган, бир йилдан ортиқ вақт давомида фалаж ҳолатида бўлиб, сўнгги олти ойда аҳволи барқарорлашган катталар учун мўлжалланган.

Қурилма қўли билан нарсаларни ушлай олмайдиган, аммо елка ва билак қисмида маълум даражада ҳаракат сақланиб қолган кишилар учун ишлаб чиқилган.

Сўнгги йилларда Хитой мия–компьютер интерфейси технологиясига киритилаётган сармоялар ҳажмини ошириб бормоқда. “South China Morning Post” нашрининг ёзишича, яқинда мамлакат ушбу технологияни миллий стратегик устувор йўналишлар қаторига киритган. Энди эса уни келажакдаги иқтисодий ўсишнинг потенциал ҳаракатлантирувчи кучи сифатида истиқболдаги иқтисодий режага киритиш масаласи кўриб чиқилмоқда.

Бу янгилик бутун дунё бўйлаб компаниялар шунга ўхшаш технологияларни бозорга олиб чиқиш учун пойга қилаётган бир пайтда юз бермоқда.

Ўтган йили Хитойнинг Shanghai NeuroXess компанияси томонидан ишлаб чиқилган яна бир мия–компьютер интерфейси халқаро эътиборни тортган эди. Ўшанда орқа миянинг оғир жароҳати туфайли саккиз йил давомида фалаж бўлиб қолган 28 ёшли бемор мия импланти ўрнатилганидан беш кун ўтиб, ўз фикрлари ёрдамида рақамли қурилмаларни бошқара олган эди.

Neuralink ҳам орқада қолмаяпти

Илон Маскнинг “Neuralink” компанияси яратган мия чиплари ўрнатилган одамлар фақатгина фикр ёрдамида робот-қўлларни ҳаракатга келтира олиши хабар қилинган. 

Унга кўра, қурилма одамларга компьютер ва смартфонларни бошқариш имкониятини беришдан анча юқори босқичга чиққан.

Муаллиф: Исомиддин ЖУМАНАЗАРОВ