Баланд минорали уйлар қандай қурилади?

Дунёдаги энг баланд бинолар мисолида 100+ қаватли иншоотлар тизими

Замонавий шаҳарсозликда 100 қаватли ва ундан баланд бинолар архитектура рамзига айланди. Бундай иншоотлар фақат баландлиги билан эмас, балки мураккаб муҳандислик ечимлари, аниқ ҳисоб-китоб ва илғор технологиялар билан ажралиб туради. 

Пойдевор ва қуйи конструкциялар

100 қаватли бинолар қурилиши чуқур ва мустаҳкам пойдевордан бошланади. Масалан, Бурж Халифа пойдевори 50 метрдан ортиқ чуқурликда қуйилган бўлиб, у миллионлаб тонна юкни кўтаришга мўлжалланган. Шу каби, Абраж ал-Байт соат минораси ҳам Макка шаҳридаги геологик шароитни ҳисобга олган ҳолда кенг ва қалин темир-бетон пойдевор устига қурилган.

Бу босқичда асосий вазифа — иншоот оғирлигини ер қатламларига тенг тақсимлаш ва зилзила таъсирини минималлаштиришдан иборат.

Марказий бетон ядро ва қаватлар бўйича ўзгариш

Дунёдаги деярли барча осмонўпар биноларда марказий темир-бетон ядро мавжуд. У лифтлар, зинапоялар ва муҳандислик коммуникациялари жойлашган асосий таянч ҳисобланади.

Масалан, Шанхай минораси биноларида ички бетон ядро ташқи пўлат каркас билан бирлаштирилган. Қуйи 50–60 қаватларда бетон деворлар асосий юк кўтарувчи вазифани бажаради, кейинчалик эса конструкция енгиллаштирилади.

Пинъань молия маркази мисолида эса 60-қаватдан юқорида пўлат устунлар ва mega-column тизими фаол қўлланилган. Бу бинога 600 метрга яқин баландликка чиқиш имконини берган.

Шамол ва зилзилага қарши тизимлар

Баланд биноларнинг асосий муаммоси — шамол таъсири. Шу сабабли дунёдаги энг баланд иншоотларда махсус тизимлар жорий этилган. Шанхай минораси айланма шаклда лойиҳаланиб, шамол босимини қарийб 25 фоизга камайтиради. Унда 1 000 тоннадан ортиқ оғирликка эга Tuned Mass Damper (бинога осилган ёки ўрнатилган улкан “оғир юк”) ўрнатилган.

Зилзила хавфи юқори бўлган ҳудудларда қурилган Лотте Ворлд минораси эса бир нечта Outrigger (белбоғ) қаватлари ва махсус дамперлар орқали тебранишни юмшатади. Бу тизимлар бинога маълум даражада “ҳаракатланиш” имконини бериб, бузилиш хавфини камайтиради.

Юқори қаватлар ва фасад ечимлари

100 қаватдан юқорида бетондан кўра пўлат конструкциялар устувор аҳамият касб этади. Бурж Халифанинг юқори қисмида айнан енгил металл элементлар қўлланилиб, умумий оғирлик кескин камайтирилган. Деворлар эса асосан юк кўтармайдиган, шиша ва алюминийдан иборат curtain wall тизимида бажарилган.

Бу ечим биноларни нафақат енгил, балки эстетик жиҳатдан ҳам жозибали қилади.

Дунёдаги энг баланд бинолар тажрибаси шуни кўрсатадики, 100 қаватли ва ундан баланд уйлар қурилишида:

• қуйи қаватларда бетон устувор,
• ўрта қаватларда аралаш бетон–темир тизими,

• юқори қаватларда эса пўлат конструкциялар асосий рол ўйнайди.

  Бурж Халифа, Шанхай минораси, Абраж ал-Байт соат минораси, Пинъань молия маркази ва Лотте Ворлд минораси каби иншоотлар осмонўпар бинолар қурилиши аниқ илмий ҳисоб-китоб, замонавий технология ва муҳандислик тафаккури маҳсули эканини яққол намоён этади.