Нефть нархининг ошиши Марказий Осиё давлатларига қандай таъсир қилади?

Жаҳон нефть бозори янги ҳафтани юқори нархлар билан бошлади. Brent нефти 14-сентябрь куни бир баррель учун $100 дан ошди.

Reuters маълумотига кўра, Brent нархи душанба куни $107,61 гача кўтарилган, WTI тоифасидаги нефть эса $102,53 атрофида бўлган.

Нархларнинг ўсишига Яқин Шарқдаги вазиятнинг ёмонлашуви, Саудия Арабистони энергетика инфратузилмасига ҳужумлар ва глобал нефть таъминотидаги узилишлар сабаб бўлмоқда.

Марказий Осиёга таъсири

Юқори нефть нархлари Қозоғистон учун нисбатан ижобий омилдир. Мамлакат минтақа­даги энг йирик нефть ишлаб чиқарувчилардан бири бўлиб, экспортдан тушадиган даромадлар давлат молияси ва ташқи савдода муҳим ўрин тутади.

2026-йил Қозоғистон бюджети бир баррель нефть учун $60 нарх асосида ҳисобланган. Шунинг учун Brentнинг $100 дан юқори бўлиши узоқ давом этса, мамлакатнинг экспорт тушумлари ва бюджет даромадларига ижобий таъсир кўрсатиши мумкин.

Марказий Осиёнинг барча давлатлари ҳам юқори нефть нархидан бир хил даражада фойда кўрмайди. Ўзбекистон, Қирғизистон ва Тожикистон каби давлатлар учун нефть ва нефть маҳсулотлари нархининг ошиши импорт харажатларини кўпайтириши мумкин. Айниқса, транспорт ва логистика харажатлари ошса, бу озиқ-овқат ва бошқа товарлар нархига ҳам билвосита таъсир қилади.

Бундан ташқари, Марказий Осиёдаги айрим давлатлар Россиядан келадиган ёқилғига ҳам боғланиб қолган. Масалан, Тожикистон 2026-йилнинг биринчи ярмида импорт қилган 599,5 минг тонна нефть маҳсулотининг 91,1 фоизини Россиядан олган.

Шу сабабли нефть нархининг узоқ вақт $100 дан юқорилигича қолиши минтақа учун икки хил манзара яратади: экспортчи Қозоғистон қўшимча даромад олади, импортга таянадиган давлатларда эса ёқилғи, транспорт ва инфляция босими ошиши эҳтимоли юқори.