Neftni qayta ishlash zavodlariga berilgan zarbalar oqibatida Rossiya YaIMining 1 foizini yo‘qotdi – Putin

Rossiya prezidenti Vladimir Putin Ukrainadagi hujumlar Rossiyaning neftni qayta ishlash zavodlariga zarar yetkazib, mamlakat YaIMining taxminan 1 foizi yo‘qotilganini aytdi. U bu bayonotni 1-oktyabr kuni Valday xalqaro munozara klubining yalpi majlisida bildirdi. 

Putinning gaplariga qaraganda, Rossiya neftni qayta ishlash zavodlariga qilingan hujumlardan maqsad – Rossiya iqtisodiyotiga zarar yetkazish bo‘lgan va uning ta’biricha, maqsadga “qisman” erishilgan.

Albatta, mazkur raqamni mustaqil iqtisodiy hisob-kitob sifatida talqin qilib bo‘lmaydi. YaIMning 1 foizga kamaygani – Putinning o‘z bahosiga asoslangan ko‘rsatkich. Hozircha IEA yoki boshqa yirik xalqaro iqtisodiy tashkilotlar Ukraina hujumlari Rossiya YaIMini aynan 1 foizga qisqartirganini tasdiqlagan mustaqil hisob-kitobni e’lon qilmagan.

Biroq Rossiya neftni qayta ishlash sanoatidagi uzilishlar mamlakat yoqilg‘i bozoriga sezilarli zarba bergani haqida bir talay ma’lumotlar mavjud.

Reuters hisob-kitoblariga ko‘ra, sentyabr oyida dron hujumlari oqibatida Rossiyaning dizel ishlab chiqaruvchi oltita yirik zavodidan uchtasi ishlab chiqarishni kamaytirgan yoki butkul to‘xtatgan. Rossiyada ishlab chiqariluvchi dizelning qariyb yarmi ushbu zavodlar hissasiga to‘g‘ri keladi. 

Xalqaro energetika agentligi (IEA) ham Rossiya neftni qayta ishlash sanoatidagi bosim kuchayganini qayd etadi. Agentlik ma’lumotlariga ko‘ra, 2026-yilning dastlabki sakkiz oyida Rossiyadagi neftni qayta ishlash zavodlari o‘rtacha har uch kunda bir marta hujumga uchragan. 

Iyun oyida mamlakatdagi neftni qayta ishlash hajmi kuniga 3,8 mln barrelga tushgan. Bu 2025-yilning shu oyiga nisbatan qariyb 30 foiz kam va 20 yildan ortiq vaqt ichidagi eng past ko‘rsatkichdir. 

Yoqilg‘i ta’minotidagi muammolar ortidan hukumat dizel eksportiga qo‘yilgan cheklovni ham oktyabr oxirigacha uzaytirdi. Bu choralar orqali ichki bozorda yoqilg‘i yetishmovchiligi va narxlar oshishini to‘xtatish maqsad qilingan.

Neft sanoatidagi bosim davlat daromadlariga ham ta’sir qilmoqda. 2026-yil yanvar–avgust oylarida Rossiyaning umumiy fiskal daromadlari o‘tgan yilning shu davriga nisbatan qariyb 17 foizga kamayib, 5 trln rublni tashkil etdi. Ammo bu pasayishni to‘liq Ukraina hujumlari bilan bog‘liq emas. Global neft narxlari va boshqa iqtisodiy omillar ham Rossiya daromadlariga ta’sir qilgan.

Shuningdek, Rossiyaning xom neft qazib olish hajmi ham yil davomida pasaydi. Rossiya avgust oyida kuniga 8,36 mln barrel xom neft ishlab chiqargan. Bu yanvar oyidagi 9,3 mln barrelga nisbatan 940 ming barrelga yoki taxminan 10 foizga kam.

Muallif: Isomiddin Jumanazarov