Qaddofiyning yoʻqolgan boyliklari qayerda? 14 yillik qidiruv va hanuz ochilmagan sirlar

Dunay qirgʻogʻidagi jasad va boylik izi

2012 yil aprelida Venada Dunay daryosidan topilgan jasad sobiq neft vaziri va Liviyaning bosh vaziri boʻlib ishlagan Shukriy Gʻanimga tegishli ekani aniqlandi. U 2011 yilda Qaddofiydan yuz oʻgirib, Yevropaga koʻchgan edi. Gʻanim Liviyaning neft siyosati, shartnomalari va Qaddofiyga tegishli mablagʻlar haqida eng koʻp maʼlumotga ega shaxslardan biri sifatida koʻrilgan. Rasmiy xulosada uning oʻlimi tasodifiy deb baholangan boʻlsa-da, xalqaro tahlilchilar bu hodisani shubhali, deb hisoblaydi.
 

42 yillik hokimiyat va yashirin aktivlar

1969 yilda podshoh Idrisni agʻdargan Qaddofiy Liviyadagi barcha asosiy tarmoqlarni, ayniqsa neft sanoatini davlat tasarrufiga oʻtkazdi. Mutaxassislar fikricha, u minglab million dollarlik mablagʻlarni xorijdagi hisob raqamlari va nomaʼlum shirkatlar orqali saqlagan. Ushbu mablagʻlarning asosiy qismi ishonchli shaxslar nomiga oʻtkazilgani, hatto eng yaqin hamkorlar ham bu jarayondan xabardor boʻlmagani aytilmoqda.
 

LARMO – Liviya boyliklarini qidirayotgan maxsus tuzilma

2017 yilda Liviya mulklarini qutqarish va qaytarish idorasi (LARMO) tuzildi. U harbiylar, sobiq razvedka xodimlari, iqtisodchilar va sanʼat asarlari mutaxassislaridan tashkil topgan. Tuzilma dunyoning turli mamlakatlarida izlanishlar olib bormoqda, ammo hozirgacha sezilarli natijaga erishilmadi. Qoʻlga kiritilgan ashyolar orasida faqat ayrim tarixiy eksponatlar bor, katta moliyaviy resurslar esa topilmagan.

“10 foizchilar” va soxta hujjatlar

Qidiruv davomida turli shaxslar oʻzlarida Qaddofiyga tegishli aktivlar haqida maʼlumot borligini aytgan holda LARMOga murojaat qilmoqda. Ular odatda maʼlumot evaziga 10 foiz ulush soʻrashadi. Biroq bu daʼvolarning koʻpchiligi soxta chiqmoqda. Masalan, 2021 yilda ayrim hujjatlar hisobiga 50 ming dollar olib, "bank seyfi" haqida maʼlumot bergan shaxsning aytigʻi keyinchalik yolgʻon ekani aniqlangan.

CIA va boshqa davlatlarning qiziqishi

AQSh Markaziy razvedka boshqarmasi (CIA), ayrim Yevropa maxsus xizmatlari, xususiy detektivlar va sanʼat agentliklari ham Liviya aktivlarini kuzatmoqda. Turli daʼvolarga koʻra, Qaddofiy mablagʻlarining bir qismi Benin, Janubiy Afrika yoki Shveysariyada saqlangan boʻlishi mumkin. Ammo bu maʼlumotlarning tasdiqlangani yoʻq.

Nima maʼlum, nima nomaʼlum?

Mutaxassislar fikricha, Qaddofiyning haqiqatan ham juda katta mablagʻlari boʻlgan. Ammo ular omonat qilingan manzillar, hisob raqamlari va ishonchli shaxslar nomi hujjatlashtirilmagani sababli, boyliklarni aniqlash juda qiyin. Qidiruv qachon va qanday natija bilan yakunlanishi hozircha noaniq.

LARMO xodimlaridan biri Redditda shunday degan:

«Qaddofiyning boyligini toparmizmi-yoʻqmi bilmayman, lekin shunday koʻrinayaptiki, oʻn yildan keyin biz pulni emas, balki “10 foizchilar”ni qidiradigan boʻlib qolamiz».