Xitoy falaj bemorlar uchun miya implantlarini sotuvga chiqarmoqda

Xitoy falaj boʻlgan odamlarga qoʻl harakatlarini qisman tiklashga yordam beradigan ilk miya implantiga tijoriy ruxsatnoma bergan birinchi davlat boʻldi. Qurilma Xitoyning Neuracle Medical Technology kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, u miya–kompyuter interfeysidan foydalanadi.

Miya–kompyuter interfeysi shunday qurilmaki, u miyadagi signallarni oʻqib, insonga fikr orqali qurilmalarni boshqarish imkonini beradi. Natijada inson shunchaki fikr yordamida kompyuterdan foydalanishi, yaʼni yuqoridagi qurilma yordamida protez qoʻlni harakatlantirishi mumkin.

Neuracle tizimlari boʻyin sohasidagi umurtqa pogʻonasining jiddiy shikastlanishi oqibatida falaj boʻlib qolgan kishilarga moʻljallangan. Bunday shikastlanishlar miya signallarining qoʻllarga yetib borishiga toʻsqinlik qilishi mumkin.

Tizim qoʻlni harakatlantirishga oid miya buyruqlarini aniqlaydi. Soʻngra bu buyruqlar maxsus dastur yordamida qayta ishlanib, bemor taqib olgan robot-qoʻlqopga yuboriladi. Qoʻlqop esa havo kuchi yordamida qoʻlning ochilib-yopilishiga koʻmaklashadi, bu esa foydalanuvchiga narsalarni ushlash imkonini beradi.

Bu qurilmadan hozircha barcha bemorlar ham foydalana olmaydi. Manbalarga koʻra, u 18 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan, bir yildan ortiq vaqt davomida falaj holatida boʻlib, soʻnggi olti oyda ahvoli barqarorlashgan kattalar uchun moʻljallangan.

Qurilma qoʻli bilan narsalarni ushlay olmaydigan, ammo yelka va bilak qismida maʼlum darajada harakat saqlanib qolgan kishilar uchun ishlab chiqilgan.

Soʻnggi yillarda Xitoy miya–kompyuter interfeysi texnologiyasiga kiritilayotgan sarmoyalar hajmini oshirib bormoqda. “South China Morning Post” nashrining yozishicha, yaqinda mamlakat ushbu texnologiyani milliy strategik ustuvor yoʻnalishlar qatoriga kiritgan. Endi esa uni kelajakdagi iqtisodiy oʻsishning potensial harakatlantiruvchi kuchi sifatida istiqboldagi iqtisodiy rejaga kiritish masalasi koʻrib chiqilmoqda.

Bu yangilik butun dunyo boʻylab kompaniyalar shunga oʻxshash texnologiyalarni bozorga olib chiqish uchun poyga qilayotgan bir paytda yuz bermoqda.

Oʻtgan yili Xitoyning Shanghai NeuroXess kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan yana bir miya–kompyuter interfeysi xalqaro eʼtiborni tortgan edi. Oʻshanda orqa miyaning ogʻir jarohati tufayli sakkiz yil davomida falaj boʻlib qolgan 28 yoshli bemor miya implanti oʻrnatilganidan besh kun oʻtib, oʻz fikrlari yordamida raqamli qurilmalarni boshqara olgan edi.

Neuralink ham orqada qolmayapti

Ilon Maskning “Neuralink” kompaniyasi yaratgan miya chiplari oʻrnatilgan odamlar faqatgina fikr yordamida robot-qoʻllarni harakatga keltira olishi xabar qilingan. 

Unga koʻra, qurilma odamlarga kompyuter va smartfonlarni boshqarish imkoniyatini berishdan ancha yuqori bosqichga chiqqan.

Muallif: Isomiddin JUMANAZAROV