Yoʻl-transport hodisalari: dunyo va Oʻzbekistondagi vaziyat

Bugungi kunda yoʻl-transport hodisalari (YTH) nafaqat Oʻzbekistonda, balki butun dunyoda dolzarb muammolardan biri boʻlib qolmoqda. 

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, har yili dunyo boʻylab 1,1 milliondan ortiq inson YTH oqibatida halok boʻladi, qariyb 30 million kishi turli darajada jarohat oladi. 

Eng tashvishlisi, bu hodisalar 29 yoshgacha boʻlgan yoshlar oʻlimiga sabab boʻlayotgan asosiy omillardan biri hisoblanadi.

Muammoning asosiy sabablari

Mutaxassislar fikriga koʻra, yoʻl-transport hodisalarining asosiy sabablari quyidagilar:

• rulda telefondan foydalanish;
• tezlikni meʼyordan oshirish;
• haydovchining charchoq yoki uyqusiz holatda boʻlishi;
• yoʻl belgilarini eʼtiborsiz qoldirish;
• piyodalarning qoidalarga amal qilmasligi.

Bunday hodisalar nafaqat inson hayotiga, balki oilalar barqarorligi va mamlakat iqtisodiyotiga ham salbiy taʼsir koʻrsatadi. Tahlillarga koʻra, ogʻir avariyalar ayrim davlatlarda yalpi ichki mahsulotning 3–5 foizgacha kamayishiga sabab boʻlishi mumkin.

Oʻzbekistonda statistika

Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati maʼlumotlariga koʻra, 2025 yil yanvar–sentabr oylarida mamlakatda 5 895 ta yoʻl-transport hodisasi qayd etilgan.

Taqqoslash uchun:

• 2024 yil shu davrda — 4 759 ta hodisa;
• 2025 yilda — 4 592 ta holat, yaʼni 3,5 foizga kamaygan.

Piyodalar ishtirokidagi hodisalar ham qisqargan:

• 2024 yil yanvar–sentabr — 2 855 ta;
• 2025 yil — 2 689 ta (5,8 foiz kamayish).

Soʻnggi besh yil (2021–2025) davomida ham ijobiy dinamika kuzatilmoqda. Xususan:

• har 100 ming aholiga nisbatan oʻlim holatlari 6,9 tadan 5,7 taga tushgan;
• har 10 ming transport vositasiga nisbatan oʻlim koʻrsatkichi 6,3 tadan 4,0 taga kamaygan.

2024 yil yakunlariga koʻra, MDH davlatlari orasida YTH koʻrsatkichi eng past davlatlardan biri sifatida Oʻzbekiston Ozarbayjondan keyin ikkinchi oʻrinni, oʻlim bilan bogʻliq hodisalar boʻyicha esa birinchi oʻrinni egallagan.

Har bir raqam ortida inson taqdiri bor

Mutaxassislar taʼkidlashicha, statistika ortida inson taqdirlari turibdi. YTHda halok boʻlgan har bir kishi — bu bir oilaning tayanchi, farzandning ota-onasi yoki ota-onaning farzandi demakdir. Ayniqsa, yoshlar orasidagi yoʻqotishlar jamiyat kelajagiga jiddiy taʼsir koʻrsatadi.

Shu bois mutaxassislar haydovchilarni tezlikni meʼyorda saqlashga, mast yoki uyquchan holda rulga oʻtirmaslikka, harakat vaqtida telefondan foydalanmaslikka chaqirmoqda. Piyodalar esa faqat belgilangan joylardan yoʻlni kesib oʻtishi zarur.

Yoʻl — barchamizniki. Xavfsizlik esa har birimizning shaxsiy masʼuliyatimizdir.

Muallif: Iroda Ilashova