Tobora ommalashib borayotgan energetik ichimliklarning inson salomatligiga taʼsiri!

Energetik ichimlikdan qachon paydo boʻlgan?

Energetik ichimliklar ilk bor 1960-yilda Yaponiyada dori vositasi sifatida yaratilgan. Keyinchalik bu mahsulot Yevropa va Amerikada keng tarqalgan. Ayni shu paytdan boshlab tadbirkorlar bunday ichimliklarni ommalashtirish uchun uning tarkibiga bir qancha kimyoviy moddalarni qoʻshishni boshlagan.

Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) 2014-yilga kelib oʻsmirlar oʻrtasida energetik ichimliklar koʻp isteʼmol qilinayotgani yuzasidan xavotirli bayonot bilan chiqadi. 2017-yilda esa AQShda 16 yoshli oʻsmirning oʻlimiga koʻp miqdorda isteʼmol qilingan energetik ichimlik sabab boʻlgani aytildi. Hozirgi kunga kelib dunyoning qator davlatlarida bunday mahsulotlar sotuviga taqiqlar oʻrnatilgan.

Nega shifokorlar bu mahsulotdan tiyilishni tavsiya qiladi?

Respublika shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi direktori Doniyor Alimovning soʻzlariga koʻra, energetik ichimliklar meʼyordan ortiq va surunkali isteʼmol qilinsa, bosh miya, markaziy nerv tizimi, boʻgʻimlar va boshqa aʼzolarga jiddiy ziyon yetadi.

“Energetik ichimliklar tarkibidagi kofein — psixostimulyator modda hisoblandi. U vaqtinchalik tetiklik hissini bagʻishlab, charchoqni aritishi, aqliy faoliyatni kuchaytirishi mumkin, ammo maʼlum bir vaqtdan soʻng, masalan, 1–1,5 soat oʻtgach inson organizmida horgʻinlik battar kuchayadi, bosh ogʻrigʻi paydo boʻladi va nafaqat aqliy, balki jismoniy faoliyat ham susayadi. Bunday mahsulotlarni tez-tez isteʼmol qiluvchilarda keyinchalik boʻgʻimlarda ogʻriqlar paydo boʻla boshlaydi va maʼlum bir asoratlarga olib keladi.

Oʻsmirlar va bolalar uchun hafta mobaynida kofein isteʼmolini 60 mg.dan oshirmaslik kerak. Bitta energetik ichimlik tarkibida esa oʻrtacha 30 mg kofein mavjud. Energetiklar ichish 18 yoshga toʻlmagan bolalar va oʻsmirlar, homilador va emizuvchi ayollar, yurak-qon tomir xastaliklariga chalingan hamda qandli diabeti bor bemorlarga tavsiya etilmaydi”, deyiladi u tomonidan Sogʻliqni saqlash vazirligiga berilgan intervyuda.

Respublika ixtisoslashtirilgan endokrinologiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazi masʼul xodimi Sevara Faxrutdinova energetik ichimliklar meʼyoridan ortiq isteʼmol qilinganda qonda glyukoza miqdori koʻpayib ketishini aytib oʻtgan.

“Oqibatda shakarning ortiqcha qismi yoqqa aylanadi va insulin organizmda koʻpayib, qandli diabetga olib keladi. Eng yomoni, odam bu ichimlikka beixtiyor bogʻlanib qoladi. Qolaversa, energetiklarni koʻp isteʼmol qilish inson tanasidagi hujayra va toʻqimalarga jiddiy zarar yetkazib, jigar, yurak qon-tomir kasalliklariga olib keladi”, deydi u.

Mazkur intervyuda yana bir malakali shifokor Toshkent tibbiyot akademiyasi professori, tibbiyot fanlari doktori Guli Shayxova esa energetik ichimliklarining tarkibiy tuzilmasini sharhlab, uning inson salomatligiga qay darajada taʼsir qilishini keltirib oʻtgan.

“Yuqori konsentratsiyalangan quvvatbaxsh ichimliklar tarkibida Taurin — energetik jarayonni jadallashtiruvchi va nerv tizimini rivojlantiruvchi modda mavjud. Uning inson organizmi uchun sutkalik meʼyori — 400 mg. Ayrim energetiklar tarkibida esa bu modda 2 barobargacha oshiq boʻladi va oʻsmirlar sogʻligiga salbiy taʼsir koʻrsatadi. Bunday ichimliklar qisqa muddatda organizmga zararli taʼsir koʻrsata boshlaydi. Lekin tarkibida ortofosfat kislotasi borligi uchun buni sezmaysiz.

Masalan, 45 daqiqadan soʻng dofamin ishlab chiqarilishi ortib, bosh miyada rohatlanish, qoniqish markazini qoʻzgʻatadi. 70-80 daqiqadan keyin aks taʼsir qilish vaqti boshlanib, organizmda holsizlik holatlari yuzaga keladi. Qolaversa, energetik ichimliklar asab tizimini ishdan chiqaradi. Ruhiy kasalliklarga chalinish xavfi ortadi, odamlarda tajovuzkorlik kuchayadi. Bolalarning zehni oʻtmaslashib, darslarni oʻzlashtirishi pasayib ketishi, nogiron, aqli zaif farzandlar tugʻilishi ayni shunday illatlarning ham asorati, desak xato boʻlmaydi”, deydi shifokor.

Bundan tashqari, amerikalik tadqiqotchilarning xulosasi shuni koʻrsatmoqdaki, energetik ichimliklar yurakdagi QT intervali (yurakning elektrik sistolasi)ni oʻrtacha 2 soatda 10 millisoniyaga oshiradi. Agar millisoniyalarda oʻlchanadigan ushbu vaqt oraligʻi haddan tashqari uzun yoki kalta boʻlsa, yurak urushida jiddiy oʻzgarishlar yuz beradi. Bu esa hayot uchun xavfli boʻlgan aritmiyaga olib kelishi mumkin.

Oʻzbekiston qonunchiligida energetik ichimliklar masalasi

Yuqorida aytib oʻtganimizdek, dunyoning turli davlatlarida energetik ichimliklar bilan bogʻliq bir qancha qonunlar mavjud, jumladan, Oʻzbekistonda ham. Mahalliy qonunchilikka koʻra, energetik ichimliklarning oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslarga realizatsiya qilinishiga yoʻl qoʻyilmaydi.

Bu turdagi ichimliklar reklamasida ularni haddan ziyod isteʼmol qilishning zarari toʻgʻrisidagi ogohlantirish, shuningdek bunday ichimliklarni isteʼmol qilish tavsiya etilmaydigan shaxslar haqidagi axborot mavjud boʻlishi kerak. Bundan tashqari, reklama qilish maqsadida energetik ichimliklar namunalarini oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar orasida tekin tarqatish, asosan oʻn sakkiz yoshga toʻlmagan shaxslar uchun moʻljallangan tadbirlarga homiylik qilish ham man etilgan.

Balki siz ham yozning issiq kunida salqin energetik ichimlikni icha turib quyidagi maqolani oʻqiyotgandirsiz?! Shuni unutmanki, hayotingizning garovi boʻlgan sogʻligʻingiz oʻz qoʻlingizda, uni asrash esa sizga bogʻliq.