Энергетик ичимликлар таъқиқланиши мумкин

Садир Жапаров мамлакатда энергетик ичимликларини ишлаб чиқариш ва импорт қилишни тақиқлаш масаласини кўриб чиқишни топширди. Унинг таъкидлашича, аҳоли саломатлигини муҳофаза қилиш иқтисодий манфаатлардан устун туриши керак.

Давлат раҳбари 5 ноябрь куни ижтимоий тармоқларда эълон қилган мурожаатида Вазирлар Маҳкамасига энергетик ичимликлар муомаласини чеклаш масаласини бир ой ичида ўрганиш вазифасини юклаган. Шунингдек, олти ой муддатда амалдаги қонунчилик доирасида тегишли тартибга солиш чораларини қабул қилиш топширилган.

Қирғизистонда энергетик ичимликлар истеъмоли қанча?

Жапаров келтирган маълумотларга кўра, 2025 йилда Қирғизистонда энергетик ичимликларнинг ички истеъмоли 54 миллион 199 минг литрни ташкил этган. Бу тахминан 129 миллион банка маҳсулотга тенг.

2026 йилнинг биринчи ярмида эса истеъмол 36 миллион 83 минг литрга ёки қарийб 85,9 миллион банкака етган.

2025 йилда мамлакатда 25 миллион 263 минг литр энергетик ичимлик ишлаб чиқарилган. Евроосиё иқтисодий иттифоқи давлатларидан 28 миллион 430 минг литр, бошқа мамлакатлардан эса 1 миллион 239 минг литр маҳсулот импорт қилинган.

Тақиқ бюджетга қанча зарар келтириши мумкин?

Президентнинг дастлабки ҳисоб-китобларига кўра, энергетик ичимликлар ишлаб чиқариш ва импортини тақиқлаш давлат бюджетига тўғридан-тўғри ва билвосита солиқлар бўйича тахминан 1,5 миллиард сом миқдорида тушум йўқотилишига олиб келиши мумкин.

Маълумотларга кўра, 2025 йилда ушбу соҳадан тушган солиқ ва божхона тўловлари 1 миллиард 104 миллион 100 минг сомни ташкил этган. 2026 йилнинг биринчи ярмида эса бу кўрсаткич 996 миллион 710 минг сомга етган.

Жапаров энергетик ичимликларни меъёрдан ортиқ истеъмол қилиш оқибатлари ҳақида тиббиёт мутахассислари, жумладан, кардиолог, уролог ва эндокринологлар огоҳлантираётганини қайд этди. Унинг фикрича, бундай маҳсулотларни мунтазам истеъмол қилиш одатга айланиб, саломатлик билан боғлиқ муаммоларни келтириб чиқариши мумкин.

Бошқа мамлакатларда қандай чекловлар бор?

Қирғизистон президенти халқаро тажрибага ҳам тўхталди. Унинг айтишича, Литва ва Латвияда энергетик ичимликларни оддий дўконларда эркин сотишга нисбатан чекловлар мавжуд.

Польшада 2024 йилдан бошлаб энергетик ичимликларни 18 ёшга тўлмаганларга сотиш қонун билан тақиқланган. Қозоғистонда эса 2025 йил 1 январдан 21 ёшга тўлмаган шахсларга бундай ичимликларни сотишга йўл қўйилмайди.

Қирғизистонда энергетик ичимликлар рекламаси 2023 йил июль ойидан тақиқланган. 2026 йил октябрь ойида эса Жогорку Кенешда ушбу маҳсулотларнинг айланмаси, сифати ва ёшлар учун очиқлиги масалаларини ўрганиш бўйича вақтинчалик депутатлик комиссияси тузилган.

Шу тариқа, ҳозирги ташаббус энергетик ичимликлар бозорини янада кенгроқ тартибга солиш масаласини кун тартибига олиб чиқди. Бироқ ишлаб чиқариш ва импортни тақиқлаш бўйича якуний қарор ҳали қабул қилинмаган.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН