Ҳар йили 3 декабр дунёда Халқаро ногиронлар куни сифатида нишонланади. Бу сана жамиятнинг ногиронлиги бўлган инсонлар ҳаётига муносабати, уларга яратилган шароитлар ва тенглик масалаларини қайта кўриб чиқиш учун муҳим имкониятдир.

Ногиронлик — шахснинг эмас, жамиятнинг чеклови

Бугун дунёда миллиардга яқин инсон турли даражадаги ногиронлик билан яшайди. Улар тўлақонли ҳаёт кечириш, таълим олиш, меҳнат қилиш ва жамиятда муносиб ўринга эга бўлиш ҳуқуқига эга.

Аммо кўп ҳолларда ногиронлик инсон имкониятларини эмас, балки жамиятнинг мослашмаганини намоён қилади.

Ногиронлиги бўлган инсонлар дуч келаётган асосий тўсиқлар

Ногиронлиги бўлган шахслар нафақат жисмоний, балки ижтимоий, маънавий ва рақамли соҳаларда ҳам қатор чекловларга дуч келмоқда. Мутахассислар бу ҳолатни «кўринмас тўсиқлар» деб баҳолайди.

 Инфратузилманинг мослашмагани

• Пиёдалар йўлаклари ва пандуслар етарли эмас.
• Жамоат транспорти барча учун мослаштирилмаган.
• Даволаш муассасаларида кириш-чиқиш инфратузилмаси талабга жавоб бермайди.

 Таълимдаги муаммолар

• Инклюзив синфлар сони чекланган.
• Сурдотаржимоночилар, дефектологлар ва махсус педагоглар етишмайди.
• Мактаб бинолари ногиронлиги бўлган болалар учун тўлиқ мос эмас.

 Меҳнат бозоридаги камситиш

• Ташкилотлар кўпинча ногиронлиги бўлган инсонларни ишга олишдан қочади.
• Иш жойлари жисмоний жиҳатдан мослашмаган.
• Барча учун тенг меҳнат шароитлари таъминланмаган.

 Ахборот ва рақамли тўсиқлар

• Веб-сайтларнинг кўпчилиги экран ўқувчи дастурларга мос эмас.
• Онлайн хизматлар кўзи ожиз ёки эшитуви заиф фойдаланувчилар учун қулай эмас.

 Жамиятдаги стереотиплар ва руҳий босим

• “Меҳрибончилик” ниқобидаги паст назар.
• «Фойдали иш қила олмайди» деган нотўғри ёндашув.
• Оила ёки жамоатдан ажратиш ҳолатлари.
• Ногиронликни фожиа сифатида қабул қилиш каби эски тасаввурлар.

Ушбу тўсиқлар ногиронлиги бўлган инсонлар ҳаётини чеклаб, уларнинг жамиятда фаол иштирок этишига ғов бўлмоқда.

Ўзбекистондаги ўзгаришлар: инклюзивлик сари қадамлар

Сўнгги йилларда мамлакатда ногиронлиги бўлган инсонларни қўллаб-қувватлаш бўйича бир қатор ислоҳотлар амалга оширилмоқда:

• ижтимоий хизматлар тармоғи кенгаймоқда;
• бандликни таъминлаш дастурлари кучайтирилмоқда;
• янги бинолар “инклюзив дизайн” асосида қурилмоқда;
• электрон хизматларда мослаштирилган интерфейслар яратилмоқда;
• ногиронлиги бўлган болаларни мактаб таълимига интеграция қилиш амалиёти кенгаймоқда.

Бироқ мутахассислар фикрича, энг катта ўзгаришлар жамият онгида ва қабул қилиш маданиятида бўлиши зарур.

Тўсиқларни эмас, имкониятларни яратайлик

Ногиронлиги бўлган инсонларни “аяш” ёки “ранжишдан қўрқиш” эмас, балки тенглик ва ҳурмат руҳида қабул қилиш муҳим. Улар жамиятнинг тўлақонли аъзолари бўлиб, уларнинг имконияти — жамият ривожининг кўзгусидир.

Биз нима қила оламиз?

• Иш жойларида тенг шароит яратиш;
• Инклюзив мулоқот маданиятини ривожлантириш;
• Стереотипларга қарши курашиш;
• Жамоат жойларини имконияти чекланганлар учун мослаштириш;
• Инсон қадрини ҳамма нарсадан устун қўйиш.

Уларнинг ҳаёти — бизнинг масъулиятимиз

3 декабр — бир кунлик байрам эмас, балки ҳар куни амалга оширилиши керак бўлган вазифаларни эслатувчи сана. Жамият сифатида вазифамиз — ногиронлиги бўлган шахсларга ёрдам бериш эмас, улар учун тенг имконият ва тўсиқсиз муҳит яратиш. Шуни унутмаслик лозим, ногиронлик — бир инсоннинг эмас, бутун жамиятнинг синовидир.