Эрон Самарқанд можаросига изоҳ берди: «Гап Ўзбекистон ҳақида эмасди»

Эрон ТИВ матбуот котиби Исмоил Бақоийнинг айтишича, Эрон элчихоналарининг баҳсли постлари Ўзбекистонга қарши эмас, АҚШга қаратилган. Бироқ Америка билан баҳсда Самарқандни тилга олиш Тошкентнинг норозилигига сабаб бўлди.

Можаро қаердан бошланди?

7 октябрь куни АҚШ давлат котиби Марко Рубио Афинадаги нутқида милоддан аввалги 480 йилда форслар Акрополни вайрон қилганини эслаб, бу воқеани бугунги Эрон раҳбариятига нисбатан танқид билан боғлади.

Орадан икки ҳафта ўтиб, Рубио Самарқандга келди ва Регистонда суратга тушди. Шундан кейин Эроннинг бир қатор давлатлардаги элчихоналари ижтимоий тармоқларда АҚШ давлат котибига қаратилган кинояли постларни чоп эта бошлади.

Уларнинг мазмуни шундай эди: форс цивилизациясини танқид қилаётган Рубио унинг тарихий мероси олдида суратга тушиб юрибди.

Аммо постларда гап фақат Рубио билан чекланиб қолмади. Самарқанд «форс цивилизацияси ва архитектурасининг бир қисми», Регистон эса «Эрон-ислом цивилизацияси» мероси сифатида таърифланди.

Тошкент нима учун норози бўлди?

23 октябрь куни Ўзбекистон ТИВ Эрон элчиси Муҳаммад Али Искандарийни чақириб, унга расмий норозилик нотасини топширди.

Тошкентнинг позицияси аниқ: Самарқанд ва Ўзбекистоннинг бошқа тарихий шаҳарлари меросини биргина цивилизацияга боғлаб, сиёсий мақсадларда талқин қилиш мақбул эмас.

Эрон ТИВнинг кейинги изоҳида эса икки мамлакат муносабатларининг аҳамиятига урғу берилди. Бақоий Ўзбекистон билан алоқалар Теҳрон учун муҳимлигини, икки халқнинг умумий маданий мероси эса дўстликни мустаҳкамлашга хизмат қилишини таъкидлади.

Бироқ унинг изоҳида элчихоналарнинг Самарқандни «форс архитектурасининг бир қисми» сифатида кўрсатган таърифларига алоҳида баҳо берилмади. Яъни Эрон можаронинг сиёсий контекстига изоҳ берди, аммо баҳсли тарихий талқинлар масаласини очиқ қолдирди.

Постлар ўчирилди, саволлар қолди

26 октябрга келиб Эроннинг Арманистон, Болгария, Зимбабве, Финляндия ва Хитойдаги элчихоналари баҳсли постларни ўчириб ташлаган эди.

Бу ҳолат Эроннинг ахборот кампаниясида АҚШ асосий нишон бўлган, деган тахминни кучайтиради. Бироқ постларнинг ўчирилиши ўз-ўзидан Теҳроннинг расмий позицияси тўлиқ ўзгарганини англатмайди.

Эрон ТИВ изоҳига кўра, баҳсли постлардан асосий мақсад АҚШ давлат котиби Марко Рубио ва Вашингтонга жавоб қайтариш бўлган. Шу билан бирга, постларда Самарқанд ва Регистон форс ҳамда Эрон-ислом цивилизацияси меросининг бир қисми сифатида таърифланган. Ўзбекистон ТИВ бундай талқин мақбул эмаслигини маълум қилиб, Эрон элчисига расмий норозилик нотасини топширган. Эрон ТИВ изоҳида элчихоналар постларидаги тарихий таърифларга алоҳида баҳо берилмаган, шу боис бу масала очиқ қолмоқда.

Эрон АҚШга жавоб қайтармоқчи эди. Аммо бу жавобнинг бир қисми Тошкентга ҳам тегди. Ўзбекистон эса бунга расмий норозилик билан муносабат билдирди.