Тошкент зилзиласига 60 йил: машъум тонг ва қайта туғилган шаҳар

1966 йил 26 апрель. Саҳар соат 05:23. 8–9 баллга етган ер силкиниши нафақат биноларни, балки юз минглаб инсонларнинг ҳаётини ҳам издан чиқарди.

Бир лаҳза ичида Тошкент катта харобазорга айланди. Маъмурий бинолар, мактаблар, шифохоналар, саноат корхоналари — деярли барчаси жиддий зарар кўрди. Умумий вайрона ҳудуд 1 миллион квадрат метрни ташкил этди. Буни тасаввур қилиш учун, бу ҳудуд қарийб 140 та Пахтакор стадиони майдонига тенг эди.

Расмий маълумотларга кўра, зилзилада 8 киши ҳалок бўлган, 150 нафар фуқаро жароҳатланган. Аммо кўплаб мустақил манбалар бу рақамлар камайтириб кўрсатилганини таъкидлайди. Энг катта фожиа эса бошпанасиз қолганлар эди – 78 минг оила, яъни қарийб 300 минг киши бир кунда уйсиз қолди. Зилзиладан кейинги қўшимча силкиншлар эса яна ойлар давом этди.

Аслида Тошкент сейсмик фаол ҳудудда жойлашган. Тарихга назар ташласак, бу ерда аввал ҳам кучли зилзилалар кузатилган. Хусусан, 1866 йилдаги зилзилада 50 дан ортиқ одам ҳалок бўлган, кейинги йилларда ҳам ер силкинишлари такрорланган.

Фожиадан сўнг шаҳар ҳаёти бутунлай ўзгарди. Кўчаларда 15 мингдан ортиқ чодир ва вақтинчалик бошпаналар ўрнатилди. Кўчма шифохоналар ва дорихоналар ташкил этилди. Одамлар оғир шароитда яшаган бўлса-да, бир-бирига ёрдам бериб, бирдамлик кўрсатди.

Қайта тиклаш ишлари эса мисли кўрилмаган тезликда олиб борилди. Ўша давр раҳбари Шароф Рашидов ташаббуси билан шаҳар деярли нолдан қайта қурилди. Атиги уч йил ичида Тошкент замонавий қиёфага эга бўлди. Янги уйлар, кенг кўчалар, инфратузилма — буларнинг барчаси фожиадан кейинги тикланиш самараси эди.

Орадан ўн йил ўтиб, 1976 йилда Юнусобод туманида зилзила қурбонлари хотирасига “Жасорат” ёдгорлиги ўрнатилди. Бу ёдгорлик бугунгача нафақат ўша фожиани, балки Тошкент аҳлининг матонати ва бирдамлигини ҳам ёдга солиб туради.

Орадан 60 йил ўтди. Аммо 1966 йилги ўша машъум тонг ҳалигача хотираларда. Бу воқеа Тошкентни синдирмади — аксинча, уни янада кучли ва замонавий шаҳарга айлантирди.

Муаллиф: Сарвар Хуррамов