Сополлитепадан бронза даврига оид пилла парчаси топилди

Ўзбекистон Фанлар академияси Антропология институти олимлари Аҳмадали Асқаров ва Фарҳод Мақсудов бошчилигидаги жамоа ҳамда халқаро тадқиқотчилар гуруҳи Сурхондарё вилоятида жойлашган Сополлитепа ёдгорлигидан топилган учта пилла парчасини замонавий микроморфологик ва протеомик таҳлиллардан ўтказди.

Натижалар эса топилмалар тўғридан-тўғри хонаки ипак қуртига тегишли экани тўлиқ тасдиқлади. Ушбу илмий ютуқ натижалари дунёнинг энг нуфузли илмий нашрларидан бири – “Science Advances” журналида чоп этилди.

4000 йиллик ипакчилик

Радиокарбон таҳлилларига кўра, бу топилмалар милоддан аввалги 1940–1765-йилларга, яъни бундан қарийб 4000 йил олдинги даврга тегишли бўлиб, ҳозирча илм-фанга маълум бўлган энг қадимги хонаки ипак қурти пиллалари ҳисобланади.

Тадқиқот давомида ушбу ҳудуддан энг қадимги тут дарахти қолдиқлари ҳам аниқланди. Маълумки, тут барги Bombyx mori қуртининг асосий озуқаси саналади.

Пилла ва тут қолдиқлари Марказий Осиёда ипакчилик анъанаси ва технологияси тахмин қилинганидан нақ икки минг йил олдин, яъни бронза давридаёқ мавжуд бўлганини кўрсатади.

Ушбу топилмалар «Буюк ипак йўли милоддан аввалги II асрда пайдо бўлган» деган классик илмий хулосани инкор этмайди, чунки Буюк ипак йўли — муайян сиёсий, иқтисодий ва карвон йўллари тизимига берилган кейинги тарихий номдир.

Бироқ Сополлитепа материаллари ипак, ипак қурти ва ипакчилик билимларининг Евроосиё бўйлаб ҳаракати тарихий Буюк ипак йўли шаклланишидан қарийб икки минг йил аввал бошланганини исботлади.