8,5 milliard “yoshli” yangi “Meduza galaktikasi” aniqlandi

8,5 milliard yil avvalgi holatida kuzatilgan ushbu galaktika dastlabki koinot olimlar oʻylaganidan ancha faol va keskin boʻlganini koʻrsatadi.

Kashfiyot Astrophysical Journal jurnalida eʼlon qilingan boʻlib, Vaterloo universiteti jamoasi tomonidan amalga oshirilgan. Olimlar murakkab kosmik kuzatuv maʼlumotlarini tahlil qilish jarayonida ushbu noodatiy jismni aniqlashgan.

2021 yilda NASA, Yevropa kosmik agentligi (ESA) va Kanada kosmik agentligi (CSA) hamkorligida uchirilgan Jeyms Uebb kosmik teleskopi kosmosga yuborilgan eng katta, eng kuchli va eng murakkab teleskoplardan biri hisoblanadi.

“Meduza galaktikasi” nima?

“Meduza galaktikalari” oʻz nomini ularning orqasidan xuddi meduzaning paypaslagichlariga oʻxshash tarzda choʻzilib ketadigan uzun gaz oqimlari tufayli olgan.

Bu galaktikalar oʻta qaynoq gaz bilan toʻla zich galaktika klasterlari ichida tez harakatlanadi. Harakat paytida atrofdagi gaz qarshi shamol kabi taʼsir koʻrsatib, galaktikadagi moddalarni supurib ketadi va ortidan uzun gaz oqimlarini qoldiradi. Bu jarayon astronomiyada “ram-bosimli siqib chiqarish” deb ataladi.

Yangi kashfiyot haqida nimalar maʼlum?

Yangi aniqlangan galaktika z = 1,156 ga teng qizil siljishda joylashgan. Bu uning nuri Yerga yetib kelishi uchun taxminan 8,5 milliard yil kerak boʻlganini anglatadi. Demak, olimlar bu galaktikani koinot ancha yosh boʻlgan davrdagi holatida kuzatmoqda.

Vaterloo astrofizika markazi xodimi doktor Ian Robertsning aytishicha, tadqiqotchilar avval oʻrganilmagan meduzasimon galaktikalarni topish maqsadida osmonning yaxshi tadqiq etilgan qismiga oid katta hajmdagi maʼlumotlarni tahlil qilgan.

“Jeyms Uebb kosmik teleskopi maʼlumotlarini oʻrganishimizning boshidayoq biz ilgari qayd etilmagan, juda olisdagi meduzasimon galaktikani koʻrib qoldik va bu darhol katta qiziqish uygʻotdi”, — deydi Roberts.

Galaktikaning oʻzi oddiy disk shakliga ega. Biroq uning ortidan choʻzilgan gaz oqimlari boʻylab tarqalgan yorqin koʻk rangli tugunlar alohida ajralib turadi. Bu nur sochayotgan nuqtalar juda yosh yulduzlardir.

Ularning yoshi shuni koʻrsatadiki, ular galaktikaning asosiy qismidan tashqarida, undan siqib chiqarilgan gaz ichida shakllangan. Bunday yulduz hosil boʻlishi jarayoni astronomlar meduza galaktikalarida kuzatilishini kutgan hodisaga mos keladi.

Kashfiyotning ahamiyati

Olimlar avval “bosim bilan tozalash” deb ataladigan jarayon — yaʼni galaktikadan gazning supurib chiqarilishi — faqat koinotning keyingi davrlarida roʻy beradi, deb hisoblashgan.

Biroq yangi kashfiyot bu jarayon kutilgandan ancha oldin boshlanganini koʻrsatmoqda.

Koʻplab tadqiqotchilar 8,5 milliard yil avval galaktika toʻdalari hali shakllanish bosqichida boʻlgan va gazni bunchalik samarali siqib chiqarish uchun yetarlicha zich yoki ekstremal sharoitga ega emas deb oʻylashgan edi. Yangi aniqlangan galaktika esa oʻsha davrdayoq galaktika toʻdalari juda faol muhit boʻlganini koʻrsatadi.

Bu maʼlumotlar olimlarga koinotning ilk davrlarida galaktikalar qanday shakllanib, qanday oʻzgarishlarga uchragani haqida yangi tasavvurlar berishga yordam beradi.