BAAning OPECdan chiqishi dunyo iqlimi uchun yangi xavfmi?

Noyabr oyida AQSH Ichki resurslar vaziri Dag Bergum dunyo neftdan butunlay voz kechib, muqobiliga (quyosh yoki shamolga) o‘tmayotgani, balki mavjud manbalar qatoriga yangilari qo‘shilib, umumiy energiya iste’moli shunchaki ortib borayotganini ta’kidladi.

Uning neftni yoqlab qilgan bayonotlari amirlik mezbonlar tomonidan olqishlar bilan kutib olindi.

Endilikda Birlashgan Arab Amirliklari dunyo xom neft qazib olishning 40 foizini nazorat qiluvchi OPEC (Neft eksport qiluvchi davlatlar tashkiloti)dan chiqib, ushbu maqsadni amalga oshirish arafasida turibdi.

So‘nggi yillarda mamlakat OPECning ishlab chiqarish kvotalarini o‘ta past deb hisoblar, bu esa dunyoga o‘zi xohlagan miqdorda neft sota olmayotganini anglatardi.

BAAning OPECdan chiqishi qazilma yoqilg‘i ishlab chiqarishning ortishiga olib keladimi?

BAAning OPECdan chiqishi neft ta’minoti va narxlariga zudlik bilan ta’sir qilishi ehtimoldan yiroq, zero ular hamon Eronning jahon neft va gaz eksportining 20 foizi o‘tadigan Hormuz bo‘g‘ozini amalda yopib qo‘yganiga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.

Ammo uzoq muddatli istiqbolda neft hajmi ortishi kutilmoqda. Mamlakat bayonotiga ko‘ra, u "talab va bozor sharoitlariga mos ravishda qo‘shimcha mahsulotni bozorga bosqichma-bosqich va puxta o‘ylangan tarzda" olib chiqadi.

Dunyodagi uchinchi yirik neft ishlab chiqaruvchisi bo‘lgan BAA 28-fevral kuni AQSH-Isroilning Eronga qarshi urushi boshlanishidan oldin kuniga taxminan 3,4 million barrel xom neft ishlab chiqargan. Mart oyida bu ko‘rsatkich kuniga 1,9 million barrelga tushdi, mamlakat OPECga a’zo bo‘lgan Eronning raketa va dron hujumlariga duch keldi.

Tahlilchilarning ta’kidlashicha, BAA kuniga 5 million barrel ishlab chiqarish quvvatiga ega.

Bir barrel xom neft yoqilganda havoga taxminan 0,43 tonna karbonat angidrid (CO2) chiqariladi. Agar BAA neft qazib olishni kuniga qo‘shimcha 1,6 million barrelga oshirsa, bu yiliga 250 million tonna qo‘shimcha CO2 ajralib chiqishiga olib kelishi mumkin. Ushbu ko‘rsatkich Ispaniyaning yoki BAAning yillik emissiya hajmidan ham ko‘proqdir.

BAAning OPEKdan chiqishi guruhning taklif va narxlarni tartibga solish imkoniyatini zaiflashtiradi, shuningdek, boshqa a’zolarni ham ishlab chiqarishni kuchaytirishga undashi mumkin.

Euronews xabariga ko‘ra, BAAning OPECdan chiqishi mamlakatning AQShdagi Tramp ma’muriyati bilan tobora yaqinlashayotganidan darak beradi. Tramp ma’muriyati energetika siyosatida qazilma yoqilg‘i qazib olishni kengaytirishga e’tibor qaratgan. Narxlarni past darajada ushlab turish uchun esa Ko‘rfaz davlatlarini ko‘proq neft qazib olishga faol undab kelgan.

BAA neft va qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan birini tanlamayapti, balki har ikkisini ham rivojlantirishga intilmoqda.

BAA 2023-yilda BMTning iqlim o‘zgarishi bo‘yicha COP28 konferensiyasiga mezbonlik qildi. Ushbu anjuman qariyb 200 mamlakatning sayyorani isituvchi qazilma yoqilg‘idan voz kechish haqidagi tarixiy kelishuvi bilan yakunlandi.

Iqlim faollari muzokaralarga shubha bilan qaradi. Bunga milliy neft kompaniyasi bosh direktori Sulton al-Jobirning bir vaqtning o‘zida ham COP28 prezidenti sifatida faoliyat yuritib, ham neft qazib olishni kengaytirish rejalarini nazorat qilgani sabab bo‘ldi.

Arab Amirliklarining  “Masdar” nomli qayta tiklanuvchi energiya kompaniyasi mamlakat ichida ham, xorijda ham toza energiyaga jadal sarmoya kiritib kelmoqda.

Kompaniyaning qo‘shma aksiyadorlari sirasiga Abu-Dabi Milliy energetika kompaniyasi (TAQA), suveren investor “Mubadala” hamda Al-Jobir boshchiligidagi Abu-Dabi Milliy neft kompaniyasi (ADNOC) kiradi.

Dunyoning 40 dan ortiq mamlakatiga sarmoya kiritgan ushbu kompaniya Yevropadagi dengiz shamol energetikasi sohasining yirik ishtirokchisi hisoblanadi. Uning portfeliga Hywind Scotland (dunyodagi ilk suzuvchi dengiz shamol elektr stansiyasi), Angliyadagi Dogger Bank South va Germaniyadagi (hozirda qurilayotgan) Baltic Eagle dengiz shamol elektr stansiyalari kiradi.

Qazib olinadigan yoqilg‘iga sarmoya kiritish iqlim uchun xavf tug‘diradi.

Xalqaro miqyosdagi bir necha va’dalarga qaramay, qazilma yoqilg‘ilar hamon kuchayib borayotgan iqlim inqirozining asosiy omili bo‘lib qolmoqda va bu yil global chiqindilar hajmi rekord darajaga yetishi kutilmoqda.

Ayrim taxminlarga ko‘ra, Parij kelishuvi doirasidagi 1,5°C darajalik isish chegarasida qolish 2028-yil boshlariga kelib amalda imkonsiz bo‘lib qolishi mumkin.

Fan to‘xtatish kerakligini allaqachon aytgan bo‘lsa-da, eng yirik neft qazib oluvchi ayrim davlatlar dunyo neft yoqishda davom etishiga ishonmoqda va shunga muvofiq o‘z mavqelarini mustahkamlab olmoqda.