БААнинг ОPЕCдан чиқиши дунё иқлими учун янги хавфми?

Ноябрь ойида АҚШ Ички ресурслар вазири Даг Бергум дунё нефтдан бутунлай воз кечиб, муқобилига (қуёш ёки шамолга) ўтмаётгани, балки мавжуд манбалар қаторига янгилари қўшилиб, умумий энергия истеъмоли шунчаки ортиб бораётганини таъкидлади.

Унинг нефтни ёқлаб қилган баёнотлари амирлик мезбонлар томонидан олқишлар билан кутиб олинди.

Эндиликда Бирлашган Араб Амирликлари дунё хом нефть қазиб олишнинг 40 фоизини назорат қилувчи ОPЕC (Нефть экспорт қилувчи давлатлар ташкилоти)дан чиқиб, ушбу мақсадни амалга ошириш арафасида турибди.

Сўнгги йилларда мамлакат ОPЕCнинг ишлаб чиқариш квоталарини ўта паст деб ҳисоблар, бу эса дунёга ўзи хоҳлаган миқдорда нефть сота олмаётганини англатарди.

БААнинг ОPЕCдан чиқиши қазилма ёқилғи ишлаб чиқаришнинг ортишига олиб келадими?

БААнинг ОPЕCдан чиқиши нефть таъминоти ва нархларига зудлик билан таъсир қилиши эҳтимолдан йироқ, зеро улар ҳамон Эроннинг жаҳон нефть ва газ экспортининг 20 фоизи ўтадиган Hormuz бўғозини амалда ёпиб қўйганига боғлиқ бўлиб қолмоқда.

Аммо узоқ муддатли истиқболда нефть ҳажми ортиши кутилмоқда. Мамлакат баёнотига кўра, у "талаб ва бозор шароитларига мос равишда қўшимча маҳсулотни бозорга босқичма-босқич ва пухта ўйланган тарзда" олиб чиқади.

Дунёдаги учинчи йирик нефть ишлаб чиқарувчиси бўлган БАА 28 февраль куни АҚШ-Исроилнинг Эронга қарши уруши бошланишидан олдин кунига тахминан 3,4 миллион баррель хом нефть ишлаб чиқарган. Март ойида бу кўрсаткич кунига 1,9 миллион баррелга тушди, мамлакат ОPЕCга аъзо бўлган Эроннинг ракета ва дрон ҳужумларига дуч келди.

Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, БАА кунига 5 миллион баррель ишлаб чиқариш қувватига эга.

Бир баррель хом нефть ёқилганда ҳавога тахминан 0,43 тонна карбонат ангидрид (CО2) чиқарилади. Агар БАА нефть қазиб олишни кунига қўшимча 1,6 миллион баррелга оширса, бу йилига 250 миллион тонна қўшимча CО2 ажралиб чиқишига олиб келиши мумкин. Ушбу кўрсаткич Испаниянинг ёки БААнинг йиллик эмиссия ҳажмидан ҳам кўпроқдир.

БААнинг ОPЕCдан чиқиши гуруҳнинг таклиф ва нархларни тартибга солиш имкониятини заифлаштиради, шунингдек, бошқа аъзоларни ҳам ишлаб чиқаришни кучайтиришга ундаши мумкин.

Euronews хабарига кўра, БААнинг ОPЕCдан чиқиши мамлакатнинг АҚШдаги Трамп маъмурияти билан тобора яқинлашаётганидан дарак беради. Трамп маъмурияти энергетика сиёсатида қазилма ёқилғи қазиб олишни кенгайтиришга эътибор қаратган. Нархларни паст даражада ушлаб туриш учун эса Кўрфаз давлатларини кўпроқ нефть қазиб олишга фаол ундаб келган.

БАА нефть ва қайта тикланувчи энергия манбаларидан бирини танламаяпти, балки ҳар иккисини ҳам ривожлантиришга интилмоқда.

БАА 2023 йилда БМТнинг иқлим ўзгариши бўйича COP28 конференциясига мезбонлик қилди. Ушбу анжуман қарийб 200 мамлакатнинг сайёрани иситувчи қазилма ёқилғидан воз кечиш ҳақидаги тарихий келишуви билан якунланди.

Иқлим фаоллари музокараларга шубҳа билан қаради. Бунга миллий нефть компанияси бош директори Султон ал-Жобирнинг бир вақтнинг ўзида ҳам COP28 президенти сифатида фаолият юритиб, ҳам нефть қазиб олишни кенгайтириш режаларини назорат қилгани сабаб бўлди.

Араб Амирликларининг  “MASDAR” номли қайта тикланувчи энергия компанияси мамлакат ичида ҳам, хорижда ҳам тоза энергияга жадал сармоя киритиб келмоқда.

Компаниянинг қўшма акциядорлари сирасига Абу-Даби Миллий энергетика компанияси (TAQA), суверен инвестор “Мубадала” ҳамда Ал-Жобир бошчилигидаги Абу-Даби Миллий нефть компанияси (ADNOC) киради.

Дунёнинг 40 дан ортиқ мамлакатига сармоя киритган ушбу компания Европадаги денгиз шамол энергетикаси соҳасининг йирик иштирокчиси ҳисобланади. Унинг портфелига Hywind Scotland (дунёдаги илк сузувчи денгиз шамол электр станцияси), Англиядаги Dogger Bank South ва Германиядаги (ҳозирда қурилаётган) Baltic Eagle денгиз шамол электр станциялари киради.

Қазиб олинадиган ёқилғига сармоя киритиш иқлим учун хавф туғдиради.

Халқаро миқёсдаги бир неча ваъдаларга қарамай, қазилма ёқилғилар ҳамон кучайиб бораётган иқлим инқирозининг асосий омили бўлиб қолмоқда ва бу йил глобал чиқиндилар ҳажми рекорд даражага етиши кутилмоқда.

Айрим тахминларга кўра, Париж келишуви доирасидаги 1,5°C даражалик исиш чегарасида қолиш 2028 йил бошларига келиб амалда имконсиз бўлиб қолиши мумкин.

Фан тўхтатиш кераклигини аллақачон айтган бўлса-да, энг йирик нефть қазиб олувчи айрим давлатлар дунё нефть ёқишда давом этишига ишонмоқда ва шунга мувофиқ ўз мавқеларини мустаҳкамлаб олмоқда.