Qozoğistonda “Kulpaş” va “Aytmatov” filmlari namoyişi qoldirildi

Qozoğistonda rejissyor Aqan Satayevning qahatçilik haqidagi “Kulpaş” filmi 11-noyabr kuni katta ekranlarga çiqişi kerak edi, biroq premyeraga ikki soat qolganida unga prokat guvohnomasi berilmagani ma’lum böldi.

Buning ketidan qirğiz ijodkorlariga tegişli “Aytmatov” filmining Qozoğistondagi namoyişi ham bekor qilingani ma’lum böldi. Avvalroq Rossiyadagi namoyişlarda ham mazkur filmdagi yozuvçining otasi Töraqul Aytmatovning Stalin qatağoni yillarida otib öldirilişi bilan boğliq sahnasi qirqib taşlangan edi.

“Kulpaş” atrofidagi gaplar

“Kulpaş” filmining 10-noyabrga belgilangan premyerasi va 11-noyabrdan boşlanişi kerak bölgan kinoprokati qoldirildi. Rejissyor Aqan Satayevning uşbu filmi Qozoğistondagi oçarçilik mavzusini kötarib, xalqning umumiy tarixiy xotirasiga murojaat qiladi. 

Qatağon qurboni bölgan yozuvçi Beyimbet Maylin qissasi asosida suratga olingan mazkur film oçarçilik yillarida öz bolasini saqlab qolişga uringan ayol haqida bölib, bu mavzu Qozoğiston xalqi uçun hamon juda oğriqli hisoblanadi.

Premyera va prokatning köçiriliş sabablari oçiqlanmagan.

“Ayni damda barça zarur tartib-taomillarni yakunlaş uçun qöşimça vaqt talab etilmoqda. Hozirça premyera va kinoprokatni taxminan bir haftaga keçiktirişni möljallayapmiz”, – deya ma’lum qildi kinostudiya.

Mamlakatda prokatga çiqariladigan barça filmlar prokat guvohnomasini olişi şart. 2026-yilning fevralida Qozoğiston Respublikasi Senati prokat arizalarini körib çiqiş muddatini 7 iş kunidan 30 iş kunigaça uzaytiruvçi tuzatişlarni ma’qulladi. Şuningdek, prokatdan oldingi majburiy ekspertiza ham joriy etildi. Köplab ekspertlar mazkur özgarişlarni qonuniylaştirilgan senzura sifatida talqin etişmoqda.

Stalin qatağoni lavhalari “ötmayapti”

Qozoğistonda qirğiz yozuvçisi Çingiz Aytmatov haqidagi biografik film premyerasi ham 2026-yil 3-dekabrga qoldirildi. Kartina ijodkorlari rasmiy sabablarni ma’lum qilmadi, biroq qozoğistonlik kinotanqidçi Dmitriy Mostovoy namoyiş muddatining surilişini kinoprokatdagi kuçli raqobat hamda Rossiyadagi senzura bilan boğliq mojaro bilan izohladi.

Mostovoyning sözlariga köra, Qozoğistondagi rejalaştirilgan relizdan bir hafta oldin “Aytmatov” filmi Rossiya prokatiga çiqqan bölib, u yerdagi mas’ullar filmdan 1930-yillardagi Stalin qatağonlariga oid lavhalarni olib taşlaşni talab qilişgan. Gap Çön-Toş darasidagi ommaviy qatllar haqida bormoqda; öşa qurbonlar orasida yozuvçining otasi Töraqul Aytmatov ham bölgan. Mostovoy ehtimoliy senzurani zamonaviy Rossiyaning Stalin davriga munosabati bilan boğladi.

Şuningdek, tanqidçining ta’kidlaşiça, Qozoğistondagi premyeraning qoldirilişiga prokat jadvalining tiğizligi ham sabab bölgan bölişi mumkin: bu hafta Akan Satayevning “Qulpeş”, Jonni Depp iştirokidagi “Skruj” lentasi hamda “Dyuna”ning qayta prokatga çiqişi kutilmoqda. “Aytmatov” filmi ular bilan raqobatlaşişiga töğri kelardi.

Senzura  kuçaymoqda(mi?)

Qozoğistonning “Respublika.kz.media” muxolif naşri boş muharriri Irina Petruşova yuqoridagi filmlarning qoldirilişini “qandaydir xurofot va jaholat davri” boşlangani bilan izohladi.

“Mayli, Rossiyada-ku hammasi tuşunarli bölib ulgurdi, lekin Qozoğistonda duç kelgan narsaning yoppasiga taqiqlanişi sira aqlga siğmayapti”, — degan Petruşeva.

Petruşova Nazarboyev prezidentligi davrida “Respublika” naşri tahririyati binosi va gazeta nusxalari yoqib yuborilganini esladi. Uning fikriça, hozirgi vaziyat ijodkorlar uçun ham xavf tuğdirişi mumkin.

Joriy yil 3-noyabrda “Çegara bilmas muxbirlar” taşkiloti jurnalistlarga bosim ötkaziş va matbuot erkinligini çeklaşda ayblayotgan şaxslari röyxatini e’lon qildi. Mazkur “matbuot erkinligi kuşandalari” röyxatida amaldagi Qozoğiston prezidenti Qosim-Jömart Töqayev ham bor edi.