Сунъий интеллект ёрдамида илк бор табиатда учрамайдиган вируслар яратилди

АҚШлик тадқиқотчилар сунъий интеллект ёрдамида янги вируслар яратганини эълон қилди. Мазкур илм-фандаги илк ҳолат бир томондан тиббиётда ютуқларга эришиш умидини уйғотса, иккинчи томондан сунъий интеллектнинг хатарлари борасидаги хавотирларни кучайтирмоқда.

«Science» журналида чоп этилган тадқиқотга кўра, Стенфорд университети, шунингдек, MIT ва Гарвард қошидаги Брод институти олимлари сунъий интеллект орқали минглаб геномларни ҳосил қилиш учун андоза сифатида табиатда мавжуд фагдан — яъни бактерияларни зарарлайдиган вирус туридан фойдаланганини маълум қилди.

6 август куни эълон қилинган хулосаларга кўра, тадқиқотчилар 300 га яқин геномни кимёвий усулда синтезлаб, уларни лаборатория шароитида синовдан ўтказган. Натижада 16 та «яшовчан» вирус ҳосил бўлган.

Синовлар давомида синтетик вируслар аралашмаси ичак таёқчаси бактерияларини йўқ қилишда табиий вирусларга қараганда самаралироқ эканлиги исботланди.

Тадқиқотда иштирок этмаган, Торонто университети ва Торонто бош шифохонасининг юқумли касалликлар бўйича мутахассиси Исаак Богочнинг таъкидлашича, мазкур тадқиқот умидбахшлиги билан бир қаторда хавотир ҳам уйғотади.

«Сунъий интеллект ёрдамида яратилган вируслар баъзи бир афзалликларга эга. Масалан, антибиотикларга чидамли инфекцияларни янгича усуллар билан енгишга ёрдам берадиган мақсадли бактериофагларни яратиш мумкин. Бироқ функционал вирусларни лойиҳалаш салоҳияти зарарли патогенларга нисбатан қўлланилса, жиддий биохавфсизлик таҳдидига айланиши ҳеч гапмас. Шу сабабли, технология билан бир қаторда кучли ҳимоя чоралари, текширув ва назорат ҳам ривожланиб бориши зарур», — деди Богоч «Ал-Жазира» нашрига.

Сиднейдаги UNSW Биотехнология ва биомолекуляр фанлар мактаби профессори Фатема Вафаенинг айтишича, тадқиқотнинг ўзи инсонлар учун бевосита хавф туғдирмайди, чунки бактериофаглар фақат бактерияларни зарарлаши мумкин. Бироқ назарий жиҳатдан тадқиқотда қўлланган усуллар зарар етказишда фойдаланилиши мумкин.

Сунъий интеллект назоратдан чиқиши мумкинми?

Мазкур илмий ютуқ сунъий интеллект инсонлар томонидан ёвуз мақсадларда қўлланиши ёки унинг назоратдан чиқиб кетиши эҳтимоли ҳақидаги хавотирлар кучайган пайтга тўғри келмоқда.

Буюк Британиянинг сунъий интеллект соҳасини назорат қилувчи ташкилоти маълум қилишича, Anthropic ва OpenAIнинг энг илғор моделлари хавфсизлик синовида реал одамлар ва ташкилотларни нишонга олган.

Бундай назоратдан чиққан фаолиятлар қаторида Anthropic компаниясининг Claude Mythos 5 модели эътибор марказида бўлди. У дастурчилар платформасидаги очиқ кодли лойиҳага зарарли код киритишга уриниш мақсадида сохта онлайн шахслар яратгани кузатилди.