Ижтимоий тармоқлардан фойдаланадиган болаларнинг баҳолари ёмонлашади – тадқиқот

Янги тадқиқот “Nature Human Behaviour” журналида чоп этилди. Унда Шимолий Италияда яшовчи 7 ёшдан 16 ёшгача бўлган 5000 дан ортиқ ўқувчи иштирок этган.

Мазкур тадқиқот рақамли медиа воситаларидан фойдаланиш одатлари бўйича сўровнома маълумотлари ҳамда итальян тили, математика, инглиз тили фанларидан 2, 5, 8 ва 10-синфларда тўпланган имтиҳон натижаларига асосланади.

Хусусан, 8-синфда (одатда 13–14 ёш) ўтказилган тестлар натижаларига кўра, ижтимоий тармоқларга 11–12 ёшида аъзо бўлган ўқувчилар итальян тили ва математика фанларидан ижтимоий тармоқлардан фойдаланишни кечроқ бошлаганларга қараганда пастроқ натижа кўрсатган.

10-синфда (15–16 ёшда) ўтказилган синовларда ҳам бу таъсир айниқса, математика фани бўйича сақланиб қолган. Бундан ташқари, 13 ёшгача ижтимоий тармоқлардан фойдаланган ўқувчилар орасида янада кучайган.

Тадқиқотчиларнинг фикрича, салбий таъсир куннинг муҳим пайтларида смартфонларга чалғиш билан боғлиқдир.

Ижтимоий тармоқлардан эрта ёшдан фойдаланиш итальян тили ва математика фанларидан пастроқ натижаларга сабаб бўлса-да, италиялик ўқувчилар биринчи чет тили сифатида ўрганадиган инглиз тилига бу ҳолат тааллуқли эмас.

Бундай тафовутга ижтимоий тармоқларда инглизча контентнинг кўплиги сабаб бўлиши мумкин. Яъни фойдаланувчиларда норасмий ўрганиш имконияти мавжуд.

Қандай чоралар керак?

Ижтимоий тармоқлар ва болалар ўртасидаги боғлиқликни ўрганувчи тадқиқотлар сони ортмоқда. Ушбу таҳлил ҳам интернет платформаларидан фойдаланиш болаларнинг таълимий ва когнитив кўрсаткичларига таъсирини ўрганаётган сўнгги изланишлар натижаларига мос.

Тадқиқот муаллифлари олинган хулосаларга таяниб, мактабларда рақамли саводхонлик дастурларини жорий этиш, вояга етмаганлар фойдаланадиган платформалардаги жалб қилиш механизмларини тартибга солиш ва болаларнинг ижтимоий тармоқлардан фойдаланишини чекловчи сиёсат зарурлигини таъкидламоқда.

Долзарб тадқиқот

Ушбу тадқиқот ижтимоий тармоқлар бўйича баҳслар авжланган даврда эълон қилинди.

Австралия дунёда биринчи бўлиб 16 ёшгача бўлган болалар учун ижтимоий тармоқларни тақиқлади. Шундан сўнг бу масала Европа давлатлари кун тартибига чиқди.

Ёз бошида Франция парламенти 15 ёшгача бўлган болаларга ижтимоий тармоқлардан фойдаланишни тақиқловчи қонун лойиҳасини маъқуллади. Шунга ўхшаш ташаббуслар Испания ва Буюк Британияда ҳам муҳокама марказида.

Июль ойида Европа комиссияси президенти Урсула фон дер Ляйен бу мавзудаги экспертлар ҳисоботини тақдим этди. Унга кўра, мавжуд далиллар онлайн платформалардан фойдаланишда минимал ёш чегарасини жорий этишни тобора кўпроқ талаб қилмоқда.

Бироқ ҳисобот Австралиядаги каби умумий тақиқни тавсия қилмайди. Аксинча, унда “хавфсизликни дастлабки босқичдаёқ таъминлаш” тамойили илгари сурилади. Бу ёндашув рақамли платформаларга ҳам масъулият юклайди.

Италия тақиқ тарафдори эмас

Ижтимоий тармоқлар атрофидаги баҳслар кучайганига қарамай, тадқиқот ўтказилган Италия бу муҳокамаларнинг марказида эмас. 

Италия бош вазири Жоржа Мелони ҳукумати ижтимоий тармоқларни тақиқлаш ташаббусини илгари сурмаслигини билдирди. Унинг фикрича, бундай чекловни осонгина четлаб ўтиш мумкин.

Тақиққа қўшилмаётганларда етарлича далил мавжуд. Масалан, яқинда Австралияда ўтказилган тадқиқот ёшни текшириш усуллари самарасизлигини, тақиқ иш бермаётганини кўрсатган.