Ҳиндистон мактаблар атрофида фастфуд савдосини чекламоқчи

Ҳиндистон мактаблар яқинида таркибида ёғ, туз ва шакар миқдори юқори бўлган маҳсулотлар савдосини чеклашга тайёргарлик кўрмоқда. Янги қоидаларга кўра, бундай маҳсулотларни мактаблардан 50 метргача бўлган ҳудудда сотиш ва реклама қилиш чекланиши мумкин.

Reuters хабарига кўра, мазкур ташаббус Ҳиндистонда, айниқса болалар орасида семириш кўрсаткичлари ортиб бораётгани фонида илгари сурилмоқда. Қоида мамлакатдаги қарийб 1,5 миллионта мактаб атрофида фаолият юритувчи дўконлар, ресторанлар ва кўча савдоси нуқталарига таъсир қилиши мумкин.

Чекловлар ширин газли ичимликлар, чипслар, самсалар, пицца ва бургерлар каби таркибида ёғ, туз ва шакар миқдори юқори маҳсулотларга тааллуқли бўлади.

Ҳиндистон Озиқ-овқат хавфсизлиги ва стандартлари бошқармаси (FSSAI) раҳбари Ражит Пунханига кўра, ташаббуснинг асосий мақсади болаларда соғлом овқатланиш одатларини шакллантириш ва ишлаб чиқарувчиларни маҳсулот таркибини қайта кўриб чиқишга ундашдан иборат.

Қонуннинг аниқ кучга кириш санаси ҳозирча белгиланмаган. Тегишли ташаббус илк бор 2020 йилда таклиф қилинган. Жорий йил август ойида FSSAI ёғ, туз ва шакар миқдори бўйича чеклов мезонларини эълон қилди ҳамда жамоатчилик фикрини 6 октябрга қадар қабул қилишини маълум қилди.

Болалар орасида ортиқча вазн муаммоси кучаймоқда

World Obesity Federation маълумотларига кўра, Ҳиндистонда 5–19 ёшдаги ортиқча вазнли ёки семиз болалар сони 2015 йилдаги 28 миллион нафардан 2025 йилда 41 миллион нафарга етган. Ташкилот прогнозларига кўра, бу кўрсаткич 2040 йилга бориб 56 миллион нафарга етиши мумкин.

Ҳиндистоннинг Маҳараштра штати эса мактаблар атрофидаги савдога нисбатан янада қатъий чораларни қўлламоқда. Штат озиқ-овқат хавфсизлиги комиссари Тукарам Мундҳенинг Reuters’га айтишича, мактабдан 50 метр радиусдаги дўконларда юқори ёғ, туз ва шакар миқдорига эга маҳсулотларни сақлашга йўл қўйилмайди.

Штат маълумотларига кўра, инспекторлар мактаблардан 50 метргача бўлган ҳудудда 133 та дўконда қоидабузарликни аниқлаган ва 51 та дўконга фаолиятини тўхтатиш буюрилган.

Тадбиркорлар янги қоидалардан хавотирда

Янги тартиб мактаблар яқинида ишлайдиган кичик дўконлар ва умумий овқатланиш шохобчалари учун иқтисодий қийинчиликларни юзага келтириши мумкин.

Бҳубанешвар шаҳридаги бир қатор дўкон эгалари Reuters’га савдо ҳажми учдан бир қисмга ёки ундан ҳам кўпроққа камайиши мумкинлигини билдирган.

Ҳиндистон Озиқ-овқат савдоси ва саноати конфедерацияси ҳам янги талабларни бажариш қийин бўлишини таъкидлаган. Ташкилот мактабларнинг кўпчилиги аҳоли гавжум бўлган бозор ва савдо ҳудудларига яқин жойлашганини қайд этган.

Конфедерация тайёрлаган ҳужжатда чекловлар мактабларнинг ички ҳудуди билан чегараланиши кераклиги, акс ҳолда тадбиркорлар даромад ва тирикчилик манбаидан айрилиши мумкинлиги билдирилган.

Йирик компанияларга ҳам таъсир қилиши мумкин

Янги қоидалар PepsiCo, Coca-Cola, Mondelez ва Nestle каби йирик халқаро компанияларга ҳам таъсир қилиши мумкин. Уларга тегишли маҳсулотлар орасида чипс, шоколад, ширин ичимликлар ва тез тайёрланадиган озиқ-овқатлар бор.

PepsiCo Reuters сўровига компаниянинг мактабларда қайси маҳсулотларни сотиш мумкинлигини белгилайдиган глобал сиёсатига ҳавола қилган. Nestle эса бошланғич ва ўрта мактабларда фақат белгиланган озиқавий мезонларга жавоб берадиган маҳсулотлар сотилишига рухсат берилишини билдирган.

Coca-Cola ва Mondelez компаниялари Reuters сўровига жавоб бермаган.

Дунёда айрим давлатлар мактаблар атрофида ёки мактабларнинг ўзида зарарли озиқ-овқат маҳсулотлари савдосини чеклаш чораларини жорий қилган. University of North Carolina тадқиқотчилари маълумотларига кўра, бешта давлат мактаблар атрофидаги савдога чеклов жорий қилган ёки бундай чорани таклиф қилган, 48 та давлат эса мактабларнинг ички ҳудудида бундай маҳсулотлар савдосини чеклаган.

Чили 2016 йилда озиқ-овқат маҳсулотларида огоҳлантирувчи белгиларни жорий этиш ва мактабларда зарарли маҳсулотларни сотиш ҳамда тарғиб қилишни тақиқлаш бўйича қоидаларни қабул қилган. Reuters келтирган Lancet тадқиқотига кўра, қонун амалга киритилганидан кейин 18 ой ўтиб, ортиқча вазнга эга бўлиш эҳтимоли қизларда 2,85 фоизга, ўғил болаларда эса 2,4 фоизга паст бўлган.

Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, Чилидаги қоидалар ишлаб чиқарувчиларни маҳсулотлар таркибини қайта кўриб чиқишга ҳам ундаган.

Муаллиф: Ҳасанбой ОЧУН