Трамп ва Нетаняҳу муносабатлари нега кескинлашди?

"Ал-Жазира" таҳлилига кўра, кўпчилик исроилликлар АҚШ президенти Доналд Трамп Исроил билан алоқаларни қайта кўриб чиқишини муҳим деб билади.

Бу иттифоқ 1948 йилда кўплаб сионистик қуролли гуруҳлардан ташкил топган Исроил армиясининг барқарорлигини таъминлашга ёрдам бериб келган.

Ҳозирда Исроил Бош вазири Бенямин Нетаняҳу сиёсий фаолиятини сақлаб қолиш учун хатарли йўлдан бормоқда. У коррупцияга оид айбловлар сабабли қамоққа тушиши ва шу йил охирида ўтадиган сайловлар натижасида лавозимидан четлатилиши мумкин.

Вашингтон учун Эрон билан келишувга эришиш – муҳим зарурият. Бу келишув Исроил 2023 йилдан буён бомбардимон қилиб келаётган Ливанни ҳам ўз ичига олади. 

Бироқ аксарият Исроил жамоатчилиги уруш давом этишини истаётган бир пайтда Нетаняҳу қарийб қирқ йиллик сиёсий фаолиятидаги энг мураккаб даврлардан бирини бошдан кечирмоқда.

Айниқса, Теҳрон масаласида қандай йўл тутиш борасидаги келишмовчиликлар туфайли муносабатлар янада ёмонлашган.

Эрон Исроилнинг Ливан жанубидаги урушига чек қўйишни Вашингтон билан якуний тинчлик битими бўйича музокараларда асосий талаб сифатида илгари сурди. Бу эса АҚШ ва Исроил ўртасида жиддий ихтилофларга замин яратди.

Нетаняҳу "ақлдан озган"

Ўтган ойда Оқ уйга оид телефон суҳбатининг сиздирилиши Трампнинг Эрон билан урушни тугатишга қанчалик уринаётганини кўрсатди. Унда Трамп Ливанга қилинаётган ҳужумларни тўхтатишдан бош тортгани учун Нетаняҳуни қаттиқ танқид қилган.

Хабарларга кўра, Трамп Нетаняҳуни “ақлдан озган” деб атаган ва уни ношукурликда айблаб, агар президент аралашмаганида, у аллақачон қамоқда ўтирган бўлишини айтган. “Бу ишинг туфайли энди ҳамма сендан нафратланади, ҳамма Исроилни ёмон кўради”, – дея таъкидлаган Трамп.

Трамп ўтган ҳафта Axios нашрига берган интервьюсида Нетаняҳу ҳақида зўзлаб, “У хўжайин кимлигини билади”, — деди. Бу эса икки етакчи ўртасидаги муносабатлар таранглигига ишора сифатида баҳоланмоқда.

АҚШнинг қўллови Исроил учун ҳал қилувчи омил

Июнь ойидаги матбуот анжуманида АҚШ вице-президенти Жеймс Венс Трампни ҳозирда Исроилга хайрихоҳ бўлган ягона жаҳон етакчиси дея таърифлади. 

Шунингдек, у АҚШ-Эрон келишувини танқид қилаётган Исроил вазирларига қарата: “[Уларнинг] ватанини ҳимоя қилган мудофаа қуролларининг учдан икки қисми америкаликлар қўли билан ясалган ва америкалик солиқ тўловчиларнинг пулларига олинган”, — дея алоҳида таъкидлаб огоҳлантирди.

АҚШнинг дипломатик кўмаги Исроил учун 2023 йил 7 октябрдан буён камида 72 минг фаластинликнинг умрига зомин бўлган Ғазодаги геноцид урушида ҳал қилувчи аҳамиятга эга бўлди.

Вашингтон БМТда ушбу масала юзасидан ўтказилган мунозараларда Исроилни қўллаб-қувватлаш учун ўз вето ҳуқуқидан олти марта фойдаланди.