Tramp va Netanyahu munosabatlari nega keskinlashdi?

Al-Jazira tahliliga ko‘ra, ko‘pchilik isroilliklar AQSh prezidenti Donald Tramp Isroil bilan aloqalarni qayta ko‘rib chiqishini muqarrar deb biladi.

Bu ittifoq 1948-yilda ko‘plab sionistik qurolli guruhlardan tashkil topgan Isroil armiyasining barqarorligini ta’minlashga yordam berib kelgan.

Hozirda Isroil Bosh vaziri Benyamin Netanyahu siyosiy faoliyatini saqlab qolish uchun xatarli yo‘ldan bormoqda. U korrupsiyaga oid ayblovlar sababli qamoqqa tushishi va shu yil oxirida o‘tadigan saylovlar natijasida lavozimidan chetlatilishi mumkin.

Vashington uchun Eron bilan kelishuvga erishish – muhim zaruriyat. Bu kelishuv Isroil 2023-yildan buyon bombardimon qilib kelayotgan Livanni ham o‘z ichiga oladi. Biroq aksariyat Isroil jamoatchiligi urush davom etishini istayotgan bir paytda Netanyahu qariyb qirq yillik siyosiy faoliyatidagi eng murakkab davrlardan birini boshdan kechirmoqda.

Ayniqsa, Tehron masalasida qanday yo‘l tutish borasidagi kelishmovchiliklar tufayli munosabatlar yanada yomonlashgan.

Eron Isroilning Livan janubidagi urushiga chek qo‘yishni Vashington bilan yakuniy tinchlik bitimi bo‘yicha muzokaralarda asosiy talab sifatida ilgari surdi. Bu esa AQSH va Isroil o‘rtasida jiddiy ixtiloflarga zamin yaratdi.

Netanyahu "aqldan ozgan"

O‘tgan oyda Oq uyga oid telefon suhbatining sizdirilishi Trampning Eron bilan urushni tugatishga qanchalik urinayotganini ko‘rsatdi. Unda Tramp Livanga qilinayotgan hujumlarni to‘xtatishdan bosh tortgani uchun Netanyahuni qattiq tanqid qilgan.

Xabarlarga ko‘ra, Tramp Netanyahuni “aqldan ozgan” deb atagan va uni noshukurlikda ayblab, agar prezident aralashmaganida, u allaqachon qamoqda o‘tirgan bo‘lishini aytgan. “Bu ishing tufayli endi hamma sendan nafratlanadi, hamma Isroilni yomon ko‘radi”, – deya ta’kidlagan Tramp.

Tramp o‘tgan hafta Axios nashriga bergan intervyusida Netanyahu haqida zo‘zlab, “U xo‘jayin kimligini biladi”, — dedi. Bu esa ikki yetakchi o‘rtasidagi munosabatlar tarangligiga ishora sifatida baholanmoqda.

AQShning qo‘llovi Isroil uchun hal qiluvchi omil

Iyun oyidagi matbuot anjumanida AQSH vitse-prezidenti Jeyms Vens Trampni hozirda Isroilga xayrixoh bo‘lgan yagona jahon yetakchisi deya ta’rifladi. 

Shuningdek, u AQSH-Eron kelishuvini tanqid qilayotgan Isroil vazirlariga qarata: “[Ularning] vatanini himoya qilgan mudofaa qurollarining uchdan ikki qismi amerikaliklar qo‘li bilan yasalgan va amerikalik soliq to‘lovchilarning pullariga olingan”, — deya alohida ta’kidlab ogohlantirdi.

AQShning diplomatik ko‘magi Isroil uchun 2023-yil 7-oktyabrdan buyon kamida 72 ming falastinlikning umriga zomin bo‘lgan G‘azodagi genotsid urushida hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ldi.

Vashington BMTda ushbu masala yuzasidan o‘tkazilgan munozaralarda Isroilni qo‘llab-quvvatlash uchun o‘z veto huquqidan olti marta foydalandi.