Sun’iy intellekt yordamida ilk bor tabiatda uçramaydigan viruslar yaratildi

AQŞlik tadqiqotçilar sun’iy intellekt yordamida yangi viruslar yaratganini e’lon qildi. Mazkur ilm-fandagi ilk holat bir tomondan tibbiyotda yutuqlarga erişiş umidini uyğotsa, ikkinçi tomondan sun’iy intellektning xatarlari borasidagi xavotirlarni kuçaytirmoqda.

"Science" jurnalida çop etilgan tadqiqotga köra, Stenford universiteti, şuningdek, MIT va Garvard qoşidagi Brod instituti olimlari sun’iy intellekt orqali minglab genomlarni hosil qiliş uçun andoza sifatida tabiatda mavjud fagdan – ya’ni bakteriyalarni zararlaydigan virus turidan foydalanganini ma’lum qildi.

6-avgust kuni e’lon qilingan xulosalarga köra, tadqiqotçilar 300 ga yaqin genomni kimyoviy usulda sintezlab, ularni laboratoriya şaroitida sinovdan ötkazgan. Natijasi 16 ta “yaşovçan” virus hosil bölgan.

Sinovlar davomida sintetik viruslar aralaşmasi içak tayoqçasi bakteriyalarini yöq qilişda tabiiy viruslarga qaraganda samaraliroq ekanligi isbotlandi.

Tadqiqotda iştirok etmagan, Toronto universiteti va Toronto boş şifoxonasining yuqumli kasalliklar böyiça mutaxassisi Isaak Bogoçning ta’kidlaşiça, mazkur tadqiqot umidbaxşligi bilan bir qatorda xavotir ham uyğotadi.

“Sun’iy intellekt yordamida yaratilgan viruslar ba’zi bir afzalliklarga ega. Masalan, antibiotiklarga çidamli infeksiyalarni yangiça usullar bilan yengişga yordam beradigan maqsadli bakteriofaglarni yaratiş mumkin. Biroq funksional viruslarni loyihalaş salohiyati zararli patogenlarga nisbatan qöllanilsa, jiddiy bioxavfsizlik tahdidiga aylanişi heç gapmas. Şu sababli, texnologiya bilan bir qatorda kuçli himoya çoralari, tekşiruv va nazorat ham rivojlanib borişi zarur”, — dedi Bogoç “Al-Jazira” naşriga.

Sidneydagi UNSW Biotexnologiya va biomolekulyar fanlar maktabi professori Fatema Vafaning aytişiça, tadqiqotning özi insonlar uçun bevosita xavf tuğdirmaydi, çunki bakteriofaglar faqat bakteriyalarni zararlaşi mumkin. Biroq nazariy jihatdan tadqiqotda qöllangan usullar zarar yetkazişda foydalanilişi mumkin.

Sun’iy intellekt nazoratdan çiqişi mumkinmi?

Mazkur ilmiy yutuq sun’iy intellekt insonlar tomonidan yovuz maqsadlarda qöllanişi yoki uning nazoratdan çiqib ketişi ehtimoli haqidagi xavotirlar kuçaygan paytga töğri kelmoqda.

Buyuk Britaniyaning sun’iy intellekt sohasini nazorat qiluvçi taşkiloti ma’lum qilişiça, Anthropic va OpenAIning eng ilğor modellari xavfsizlik sinovida real odamlar va taşkilotlarni nişonga olgan.

Bunday nazoratdan çiqqan faoliyatlar qatorida Anthropic kompaniyasining Claude Mythos 5 modeli e’tibor markazida böldi. U dasturçilar platformasidagi oçiq kodli loyihaga zararli kod kiritişga uriniş maqsadida soxta onlayn şaxslar yaratgani kuzatildi.