Tolibon Oʻzbeksiton chegarasida nima qurmoqda?

Bu loyihalarning oʻziga xos jihati — ular Gʻarb yordamisiz, xalqaro kreditlarsiz, faqat ichki resurslar va mintaqaviy hamkorlik asosida amalga oshirilayotganidir.  Bugun faqat davlat emas — balki modernizatsiya sinovidagi geosiyosiy laboratoriyadir.

Qoʻshtepa kanali: suv orqali taʼsir siyosati

Afgʻoniston shimolida qurilayotgan Qoʻshtepa kanali mamlakatni qishloq xoʻjaligi jihatidan butunlay oʻzgartirishi mumkin. 300 kilometr uzunlikdagi bu kanal Amudaryo suvining 20–30% qismini Afgʻoniston hududiga burib olishi rejalashtirilgan.

Bu — nafaqat oziq-ovqat xavfsizligini taʼminlash, balki mintaqaviy suv siyosatidagi qudrat muvozanatini oʻzgartirish demakdir.

Tolibon bu loyiha orqali Afgʻonistonni birinchi marta suv importiga emas, suv taʼsiriga ega davlat sifatida namoyon qilmoqchi.

Bu bilan mamlakat Markaziy Osiyodagi suv diplomatiyasida yangi qoidalarni belgilayotgani kuzatilmoqda.

Kabul New City: noldan barpo etilayotgan megapolis

Qadimiy Qobul hozir aholi zichligi, tirbandlik va suv tanqisligi bilan kurashmoqda. Shu bois Tolibon hukumatining eng katta qurilish loyihalaridan biri — Kabul New City.

3 million aholiga moʻljallangan bu yangi shahar 722 km² maydonni qamrab oladi. Unda 250 ming turar joy, universitetlar, shifoxonalar va yirik magistrallar qurilayotgan.

2024 yilda loyihaga 700 million dollar sarmoya kiritildi. Bu yangi Qobul nafaqat arxitektura jihatidan, balki devonboshilikdan modernizatsiyaga oʻtish ramzi sifatida ham ahamiyat kasb etadi.

Energetika: mustaqillikning asosiy poydevori

Tolibon hukumati energiya sohasini mamlakat mustaqilligining kaliti deb biladi.

• Qadjaki GES (Hilmand viloyati) modernizatsiya qilindi va endi 151 megavatt energiya ishlab chiqaradi.
• Bagdara GES (Qobul yaqinida) uchun Xitoy kompaniyalari bilan shartnoma imzolangan — uning quvvati 240 megavatt.
• Kunar viloyatidagi 3 ta yangi GES loyihasi umumiy 2 gigavatt quvvatni taʼminlashi mumkin.

Bu nafaqat ichki ehtiyojni qoplash, balki mintaqaviy energiya siyosatini shakllantirish imkoniyatini beradi.

Suv manbalari va GES loyihalari Eron bilan nizolarga sabab boʻlayotgani ham sir emas — ayniqsa Kamalxona toʻgʻoni qurilishi tufayli Eron tomonida suv oqimi kamaygan. Bu Afgʻonistonning suvni strategik qurol sifatida ishlatish imkoniyatini yanada kuchaytirmoqda.

 Yer osti boyliklari: Afgʻonistonning yashirin kapitali

Afgʻoniston togʻlari ostidagi resurslar davlatning iqtisodiy istiqbolini belgilamoqda. Mamlakat hududida trillionlab dollarlik litiy, mis va noyob metalllar zahirasi bor.

• Aynok mis koni — Osiyodagi eng yirik konlardan biri boʻlib, 2024 yilda Xitoy kompaniyalari qazib olishni boshladi.
• 2023 yilda Afgʻoniston va Xitoy 25 yillik neft qazib chiqarish shartnomasi imzolagan.

2022 yildan beri davlat byudjeti daromadi 1,5 milliard dollargacha oshdi. Eng muhimi — bu mablagʻlar endi chetga chiqmayapti, balki ichki infratuzilmaga yoʻnaltirilmoqda.

Temir yoʻllar va logistika: Afgʻonistonning yangi geografik roli

Afgʻonistonning joylashuvi — uning eng katta geosiyosiy ustunligidir.

2025 yil may oyida Xitoy, Pokiston va Afgʻoniston CPEC (China–Pakistan Economic Corridor) loyihasini kengaytirishga kelishdi.

Shu orqali Afgʻoniston hududi orqali Xitoydan Markaziy Osiyo va Arab dengiziga toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻl ochiladi.

Bundan tashqari:

• Termiz–Qobul–Pokiston temir yoʻli qurilishi rejalashtirilgan — bu yoʻl yuk tashish muddatini 35 kundan 4 kungacha qisqartiradi.
• Hirot temir yoʻli ishga tushdi — u Turkmanistonni Afgʻonistonning gʻarbi bilan bogʻlaydi.
• TAPI gaz quvuri loyihasi qayta tiklandi — u yillik 1 milliard dollar tranzit daromadi keltirishi mumkin.

Bu Afgʻonistonni faqat geografik emas, balki mintaqaviy transport va energetika uzeliga aylantiradi.

Salang tonneli: mustaqillik ramzi

Gindukush togʻ tizmasidagi Salang tonneli — mamlakatni shimol va janub bilan bogʻlovchi yagona yoʻl.

2023 yilda u toʻliq rekonstruksiya qilindi, loyihaga 100 million dollar sarflandi. Bu mablagʻ mamlakatning yillik soliq tushumlarining qariyb toʻrtdan bir qismiga teng.

Bu ish faqat texnik yutuq emas — Afgʻonistonning oʻz kuchiga ishongan yangi bosqichining ramzi boʻldi.

Infratuzilma orqali yangilanish sari

Afgʻoniston hozir faqat tinchlik izlayotgan davlat emas — u mintaqaviy muvozanatni infratuzilma orqali qayta belgilayotgan qudrat markaziga aylanmoqda.

Tolibon rejimi xalqaro maydonda tan olinmagan boʻlsa-da, ularning amaliy qadamlari mamlakatni iqtisodiy jihatdan tiklashda natija bermoqda.

Suv, energiya, transport va resurslar — Afgʻoniston uchun endilikda qurol emas, iqtisodiy suverenitet vositasidir.

Bu jarayon shundan darak beradiki:

Afgʻoniston endi yordam kutayotgan davlat emas — u oʻz kelajagini oʻzi qurmoqda.