Urbanizatsiya Konstitutsiya va inson huquqlarini oyoq osti qilmasligi kerak

Maxsus maʼruzachi fuqarolik jamiyati vakillari bilan uchrashuvlar chogʻida keng koʻlamli masalalar, jumladan, majburiy koʻchirish, hokim qarorlarini qabul qilishda qonun buzilishi, shaharsozlik qonunchilikning buzilishi, adolatsiz sud jarayonlari bilan bogʻliq muammolar bilan tanishdi. Shuningdek, u nogironlar, qamoqdan ozod qilinganlar, OIV infeksiyasi bilan kasallanganlar va yolgʻiz ayollar kabi aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlari uchun uy-joy huquqlaridan foydalanishdan manfaatdorligini bildirdi.
Demokratiya va huquq instituti rahbari, tegishli uy-joy huquqi boʻyicha Markaziy Osiyo tarmogʻi aʼzosi Sayyora Xoʻjayeva oʻzining Facebook ijtimoiy tarmogʻida shunday dedi: “Biz unga barcha muammolarni batafsil aytib berdik. U hamma narsani sinchkovlik bilan yozib, rahbariyatga maʼlumotlarni yetkazishga vaʼda berdi”.
Maxsus maʼruzachi “Doʻstlik” istirohat bogʻining xususiy tadbirkorga oʻtkazilishi masalasiga alohida eʼtibor qaratdi. Jamoat bogʻlari va yashil maydonlar tegishli uy-joy huquqining muhim qismidir.

Mamlakatga rasmiy tashrifi yakunida qilgan bayonotida, janob Rajagopal soʻnggi yillarda bir qancha yangi qonunlar, jumladan, oʻzboshimchalik bilan olib qoʻyish va buzishlardan huquqiy himoyani yaxshilash va shaharlarda ishtirok etishni taʼminlashga qaratilgan yangi Konstitutsiyaning qabul qilinishini olqishladi. 
“Ammo, bu qonunlarga koʻp hollarda aholining xabardorligi yoʻqligi, ularni amalga oshirishdagi nosozliklar va qonunbuzarliklarni bartaraf etishning samarali choralari, ayniqsa, qurilish sohasida yoʻqligi sababli amalda hurmat qilinmaydi”, — dedi maxsus maʼruzachi.
Oʻzbekistonda shaharni yangilash boʻyicha misli koʻrilmagan keng koʻlamli loyihalar amalga oshirilmoqda, baʼzida yangi shaharlarga oʻrin ochish uchun butun mahallalarni buzish va koʻchirish kiradi. Biroq bu tadbirlarning aksariyati shaharsozlik sohasida tegishli huquqiy asoslarsiz amalga oshirilmoqda. Shaharsozlik va shaharni yangilash boʻyicha qarorlar koʻpincha jamoatchilikning muhim ishtirokisiz, shu jumladan ushbu chora-tadbirlar bevosita taʼsir koʻrsatadigan qarorlarsiz qabul qilinadi.
“Sud hokimiyatining mustaqilligi muammosi dolzarbligicha qolmoqda. Ishlab chiquvchilar va fuqarolar ishtirokidagi sud ishlarining aksariyati ishlab chiquvchilar foydasiga hal qilingan koʻrinadi. Suddan tashqari shikoyat mexanizmlari koʻpincha samarali va oʻz vaqtida bartaraf etishni taʼminlay olmaydi”, — dedi janob Rajagopal.
Mutaxassis ekspropriatsiya qilingan uy-joy uchun tovon puli koʻpincha yetarli emasligi, toʻlov muddati kechikishi yoki umuman toʻlanmasligi haqida ogohlantirdi. Ayrim buzish va koʻchirish ishlari shafqatsizlarcha amalga oshirilmoqda, uy-joylar yaqinida xavfli qurilish ishlari olib borilayotgani, suv va gaz taʼminotidagi uzilishlar tufayli uy egalari oʻz uylarini tark etishga majbur boʻlmoqda. Koʻchirilgan aholiga yangi uy-joy taklif qilinganda, u koʻpincha shaharlar chekkasida yangi qurilgan turar-joy binolarida boʻladi.

“Uylarni buzish va majburiy koʻchirishlar Samarqand va Buxoro kabi qoʻriqlanadigan madaniy meros zonalarida ham sodir boʻladi”, dedi janob Rajagopal. 2025-yilda Samarqandda boʻlib oʻtadigan YuNESKO Bosh Assambleyasiga tayyorgarlik ishlari davom etar ekan, u YuNESKOni tegishli uy-joy huquqi toʻliq taʼminlanishi uchun zarur choralar koʻrishga chaqirdi.
Maxsus maʼruzachi, shuningdek, majburan koʻchirish qurbonlari, munosib uy-joyga ega boʻlish huquqlari haqida yozayotgan huquq himoyachilari, advokatlar, blogerlar va jurnalistlar qoʻrqitish, jinoiy javobgarlikka tortish yoki shubhali asoslar bilan hibsga olinish, jumladan, yopiq psixiatriya muassasalariga joylashtirishdan xavotir bildirdi.
“Oʻtkazilayotgan islohotlar va koʻplab rahbarlarning inson huquqlari, jumladan, munosib uy-joy olish huquqini himoya qilishga sodiqligi meni ruhlantirdi. Uy-joy muammolarini hal qilish uchun koʻpincha aniq yaxshi niyatlar mavjud. Ammo yaxshi niyatlardan tashqariga chiqish vaqti keldi; biz qogʻozdagi qonun va rejalarni emas, balki natijalarni koʻrishimiz kerak”, dedi janob Rajagopal.
Janob Rajagopal 2025-yil mart oyida BMT Inson huquqlari kengashiga tashrifi haqida batafsilroq hisobot taqdim etadi.