Dunyoda har yili 1 milliard bola zo‘ravonlikka uchraydi — JSST

Tashkilotning mintaqaviy byurosi zo‘ravonlik oqibatida har besh daqiqada bir bola halok bo‘lishini ma’lum qildi.

Dunyo bo‘ylab har yili 1 milliardga yaqin bola zo‘ravonlikka uchraydi, har besh daqiqada ulardan biri vafot etadi. Bu haqda Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining (JSST) Sharqiy O‘rta Yer dengizi mintaqaviy byurosiga tayanib, “TASS” xabar berdi.

JSST ma’lumotlariga ko‘ra, bolalar jismoniy, jinsiy yoki ruhiy zo‘ravonlikka duch keladi. Bu ularning jismoniy va ruhiy salomatligiga uzoq muddat zarar yetkazishi mumkin.

“Har besh daqiqada zo‘ravonlik oqibatida bir bola hayotdan ko‘z yummoqda. Bu o‘limlarning va bolalarga nisbatan zo‘ravonlikning har qanday shakli yetkazadigan uzoq muddatli zararning oldini olish mumkin”, deya ta’kidladi mintaqaviy byuro.

Byuro Pokistonda 2026–2031-yillarga mo‘ljallangan, bolalarga nisbatan zo‘ravonlikka barham berish bo‘yicha milliy strategiyaga e’tibor qaratdi. Strategiya mamlakatda yashovchi 120 million bolani himoya qilish va profilaktika choralarini kuchaytirishga qaratilgan.

Ta’kidlanishicha, Pokistondagi bolalarning qariyb 80 foizi tarbiyada zo‘ravonlik usullariga duch keladi. Internetdan foydalanuvchi 12–17 yoshli har 16 nafar o‘smirdan biri raqamli texnologiyalar orqali ekspluatatsiya yoki shafqatsiz munosabatga uchraydi. Shuningdek, 8,6 million bola mehnatga jalb qilingan, besh yoshgacha bo‘lgan bolalarning 57 foizdan ortig‘i esa fuqarolik holatini qayd etish organlarida ro‘yxatdan o‘tmagan. Bu holat ularning zo‘ravonlikdan himoyalanishini qiyinlashtirishi va asosiy xizmatlardan foydalanishini cheklashi mumkin.

Milliy strategiyaning maqsadi har bir bolaning ijtimoiy yoki iqtisodiy holatidan qat’i nazar, profilaktika, himoya, tiklanish, jamiyatga qayta moslashish va adolatli tizimni mustahkamlashdan iborat.

“Pokiston bolalarga nisbatan zo‘ravonlikning barcha shakllariga barham berish bo‘yicha o‘z majburiyatlarini amalga oshirishda JSST yordamiga tayanishi mumkin”, dedi tashkilotning Pokistondagi vakili Lo Dapen.

O‘zbekistonda zo‘ravonlikka uchragan bola qanday himoya qilinadi?

O‘zbekistonda bolaga nisbatan zo‘ravonlik holati yoki uning xavfi aniqlansa, bu haqda “Inson” ijtimoiy xizmatlar markazi, ichki ishlar organlari va boshqa vakolatli idoralarga murojaat qilish mumkin. Bola yoki uning qonuniy vakili ham yordam so‘rab murojaat qilish huquqiga ega.

Holat aniqlangach, “Inson” markazi ichki ishlar organlari bilan hamkorlikda bolaning vaziyatini o‘rganadi va uning hayoti hamda sog‘lig‘iga tahdid bor-yo‘qligini baholaydi. Xavf darajasiga qarab, bolani himoya qilish va unga zarur yordam ko‘rsatish choralari belgilanadi. Bunda tibbiy, psixologik, huquqiy va ijtimoiy yordam, zarur hollarda esa xavfsiz joyga joylashtirish masalasi ko‘rib chiqiladi.

Zo‘ravonlikdan jabrlangan yoki zo‘ravonlik xavfi ostidagi bolaga himoya orderi ham berilishi mumkin. Uni ichki ishlar organlari xavfni baholash natijalariga ko‘ra rasmiylashtiradi. Himoya orderi 24 soat ichida berilib, 30 kungacha amal qiladi.

O‘zbekiston qonunchiligida jismoniy va jinsiy zo‘ravonlikdan tashqari, ruhiy tazyiq, bolaga g‘amxo‘rlik qilmaslik, ekspluatatsiya va ta’qib qilish (bulling) kabi holatlarga ham e’tibor qaratilgan. Demak, bolani himoya qilish faqat unga jismoniy zarar yetkazilganidan keyin emas, balki zo‘ravonlik xavfi mavjud bo‘lgan vaziyatlarda ham choralar ko‘rishni nazarda tutadi.

O‘zbekistonda bolalarga nisbatan zo‘ravonlik uchun jazo kuchaytirildi

Prezident Shavkat Mirziyoyev bolalarga nisbatan zo‘ravonlik uchun jazoni kuchaytiruvchi qonunni imzoladi. Qonun bilan beshta kodeks va oltita qonunga o‘zgartirishlar kiritiladi. Hujjatda 14 yoshgacha bo‘lgan bolalarga nisbatan jinsiy zo‘ravonlik uchun umrbod ozodlikdan mahrum qilish jazosi nazarda tutilgan. Og‘ir jinoyatlar bo‘yicha javobgarlikka tortish muddatiga cheklov qo‘yilmaydi.