Misrda Gʻazo boʻyicha deklaratsiya imzolandi. Tramp: «Yaqin Sharqda tinchlik oʻrnatildi»

Sharm ash-Shayxda boʻlib oʻtgan sammitda AQSh, Misr, Qatar va Turkiya yetakchilari vositachilar ishtirokida ishlab chiqilgan va Donald Tramp taklif etgan 20 moddali tinchlik rejasi asosida Gʻazosektoridagi otishmalarni toʻxtatish toʻgʻrisida kelishuvni imzoladi, deya xabar bermoqda BBC.

«Biz hamkorlikda imkonsizdek tuyulgan narsaga erishdik. Nihoyat Yaqin Sharqda tinchlik oʻrnatildi», — dedi Tramp sammitda yigʻilgan oʻnlab dunyo rahbarlari oldidagi nutqida.

Bu marosim Yaqin Sharqdagi urushni tugatishda muhim kun sifatida qayd etildi: Isroilga ikki yildan ortiq vaqt asirlikda boʻlgan barcha tirik garovdagilar qaytarildi, Falastin hududlariga esa ikki minga yaqin qamalgan va hibsda boʻlgan falastinliklar ozod qilindi.

AQSh, Misr, Qatar va Turkiya yetakchilari hamda vositachilarning imzolari qoʻyilgan yakuniy hujjatda, jumladan, shunday deyiladi:

«Biz har bir inson uchun bagʻrikenglik, qadr-qimmat va teng imkoniyatlar yoʻlida harakat qilamiz, bu mintaqani irqi, dini va etnik kelib chiqishidan qatʼi nazar barcha odamlar oʻz orzu-umidlarini tinchlik, xavfsizlik va farovonlikda amalga oshiradigan zaminga aylantirish niyatidamiz».

Eʼtiborlisi, sammitda toʻgʻridan-toʻgʻri qarama-qarshi tomonlar — HAMAS va Isroil vakillari ishtirok etmadi. Tramp Isroil bosh vaziri Binyamin Netanyaxuni ham taklif qilgan, ammo u Simxat Tora bayrami boshlanishini bahona qilib rad etgan.

Reuters va AFP agentliklariga koʻra, turk delegatsiyasi manbalari prezident Rajab Toyyib Erdogʻan sammitda isroilliklar qatnashishiga qarshi chiqqanini bildirgan. Turk OAV xabariga koʻra, Erdogʻan Netanyaxu Sharm ash-Shayxga yoʻl olgani haqida bilgach, Qizil dengiz ustida aylanma parvoz qilishni va samolyotni qoʻndirmaslikni buyurgan — faqat Isroil bosh vaziri sammitga kelmasligiga kafolat berilgach, qoʻnishga ruxsat bergan.

Rasman bu maʼlumot izohlanmagan, ammo boshqa ayrim davlat yetakchilari ham shunday norozilik bildirgani haqida xabar berilgan.

CNN xabariga koʻra, sammitda AQSh va Misr prezidentlaridan tashqari Armaniston, Ozarboyjon, Bahrayn, Kanada, Kipr, YeI, Fransiya, Germaniya, Gretsiya, Vengriya, Hindiston, Indoneziya, Iroq, Italiya, Yaponiya, Iordaniya, Quvayt, Niderlandiya, Norvegiya, Umon, Pokiston, Falastin avtonomiyasi, Paragvay, Qatar, Saudiya Arabistoni, Ispaniya, Turkiya, BAA va Britaniya yetakchilari ham qatnashgan.

Shuningdek, sammitda Arab davlatlari ligasi bosh kotibi Ahmad Abu Geyt, BMT bosh kotibi Antoniu Guterrish, FIFA prezidenti Janni Infantino va Britaniyaning sobiq bosh vaziri Toni Bler ham ishtirok etgan.

Hujjat Gʻazo bilan bogʻliq urushdagi ilk amaliy hujumlarni toʻxtatish bosqichini qayd etdi. HAMAS 2023 yil 7 oktabridan beri asirlikda boʻlgan 20 nafar tirik garovdagini ozod qildi hamda Isroilga toʻrt nafar halok boʻlgan fuqarolarning jasadini qaytardi.

Shu bilan birga, HAMAS garovda qolgan boshqa jasadlarni topish uchun qoʻshimcha vaqt soʻragan.

Bu kelishuv — garovdagilar va qamoqdagilar almashinuvi hamda Gʻazodan qisman qoʻshin chiqarish jarayoni — AQSh tomonidan tinchlik rejasining birinchi bosqichi sifatida baholanmoqda.

Tramp bu jarayonni tarixiy va betakror deb taʼriflab, Isroilda Knessetda soʻzlagan nutqida Yaqin Sharqdagi tinchlik va farovonlikning yangi davri boshlanganini aytdi.

Shu bilan birga, Gʻazo sektoridagi ulkan vayronagarchiliklar va insoniy halokatga sabab boʻlgan ikki yillik urushdan soʻng bu hududda hayot qanday tiklanishi hali nomaʼlum. Misr prezidenti yaqin orada Gʻazoni tinch yoʻl bilan qayta tiklash boʻyicha konferensiya chaqirishini maʼlum qildi.

«Yaqin kunlarda Misr AQSh va boshqa sheriklar bilan hamkorlikda Gʻazo sektori qayta tiklanishining asoslarini yaratish ustida ishlaydi», — dedi u.

Biroq hozircha hech kim aniq bilmaydi: hududni kim boshqaradi, HAMASning boshqaruvdan chetlatilishi qay darajada amalga oshadi va Isroil qoʻshinlari qayergacha chiqariladi — bularning hammasi hali noaniq.