updated: 16.10.2026, 15:45

Eng norozi avlod

Zoomerlar siyosiy kuchga aylanayaptimi?

 

Eng norozi avlod

AI tasvir

So‘nggi yillarda Osiyo va Yevropadagi norozilik namoyishlarida yoshlar faol qatnashib, ayrim hollarda siyosiy o‘zgarishlarga turtki berdi. Ijtimoiy tarmoqlar ularning tez safarbar bo‘lishini osonlashtirdi, biroq norozilikning asosiy sabablari ko‘pincha korrupsiya, iqtisodiy qiyinchiliklar va davlat boshqaruvidan qoniqmaslik bilan bog‘liq. Xo‘sh, Z avlodi haqiqatan ham mustaqil siyosiy kuchga aylanayaptimi?

Z avlodi — 1997-yildan boshlab tug‘ilganlarni qamrab oluvchi avlod sifatida ta’riflanadi. Uning vakillari internet va raqamli texnologiyalar kundalik hayotning ajralmas qismiga aylangan davrda ulg‘aygan. Ammo yoshlarni birlashtirayotgan narsa faqat texnologiya emas: ish topish imkoniyatlari, ta’lim sifati, ijtimoiy tengsizlik va siyosiy tizimga ishonch ham ularning kun tartibida muhim o‘rin tutadi.

Shu sababli «eng norozi avlod» iborasini ilmiy jihatdan tasdiqlangan umumiy tavsif emas, balki so‘nggi noroziliklar fonida paydo bo‘lgan talqin sifatida ko‘rish kerak.

Norozilikning ildizi — internetdan tashqarida

So‘nggi yillardagi voqealar noroziliklar turli sabablardan kelib chiqishini ko‘rsatadi. Myanmada 2021-yilgi harbiy to‘ntarishdan keyin yoshlar demokratiyani tiklash va harbiy boshqaruvga qarshi harakatlarda faol qatnashdi. Ijtimoiy tarmoqlar namoyishlar haqida xabar tarqatish va fuqarolik itoatsizligini muvofiqlashtirishga yordam berdi. Harbiy hukumat esa internetni cheklash va mustaqil axborot manbalarini bostirish choralarini qo‘lladi (https://2021-2025.state.gov/reports/2021-country-reports-on-human-rights-practices/burma/).

Shri-Lankada 2022-yilda ommaviy noroziliklar iqtisodiy inqiroz fonida kuchaydi. Yoqilg‘i, oziq-ovqat va dori-darmon tanqisligi, narxlar oshishi va elektr ta’minotidagi uzilishlar aholining noroziligini keskinlashtirdi. Namoyishchilar prezident Gotabaya Rajapaksa va hukumatni javobgarlikka tortishni talab qildi. Rajapaksa mamlakatni tark etdi va iste’foga chiqdi. Bu voqea ijtimoiy tarmoqlar safarbarlikni tezlashtirishi mumkinligini, ammo ommaviy norozilikning asosida kundalik hayotga bevosita ta’sir qiladigan muammolar turganini ko‘rsatdi. 

Bangladeshda esa 2024-yil iyunida davlat xizmatidagi ish o‘rinlari uchun kvota tizimiga qarshi boshlangan talabalar namoyishlari hukumatga qarshi kengroq harakatga aylandi. 5-avgustda bosh vazir Shayx Hasina hokimiyatdan ketdi. BMT Inson huquqlari bo‘yicha boshqarmasi keyinchalik 2024-yil iyul–avgust voqealarini o‘rganib, namoyishlarni bostirish davrida 1 400 nafargacha odam halok bo‘lgan bo‘lishi mumkinligini bildirdi.

Bu misollarning umumiy jihati — norozilikning aniq ijtimoiy yoki siyosiy sabablarga ega bo‘lgani. Raqamli platformalar odamlarni birlashtirgan, lekin ularni ko‘chaga olib chiqqan omillar faqat internetdagi muhokamalar bilan cheklanmagan.

Nepal: internet cheklovi norozilikni to‘xtatmadi

2025-yil sentabrida Nepal hukumati ro‘yxatdan o‘tish talablarini bajarmagan bir qator ijtimoiy tarmoq va onlayn platformalarga kirishni chekladi. Bu qaror korrupsiya, qarindosh-urug‘chilik va siyosiy elitalarning imtiyozlaridan norozi yoshlar orasida keskin munosabat uyg‘otdi. 8-sentabrda boshlangan namoyishlar xavfsizlik kuchlari bilan to‘qnashuvlar ortidan yanada avj oldi. Bosh vazir K.P. Sharma Oli iste’foga chiqdi, sobiq bosh sudya Sushila Karki esa muvaqqat hukumat rahbari bo‘ldi.

Norozilikning sabablari ijtimoiy tarmoqlar taqiqidan ancha keng edi. Yoshlar siyosiy elitalarning imtiyozlari, korrupsiya va o‘z kelajagiga doir imkoniyatlar cheklanganidan norozi bo‘lgan. Internetdagi muhokamalar bu norozilikni umumiy talabga aylantirishga yordam berdi. 

Siyosiy o‘zgarishlar keyinchalik saylov jarayonida ham namoyon bo‘ldi. 2026-yil 5-martdagi parlament saylovida Rastriya Swatantra partiyasi katta g‘alabaga erishdi. 27-martda esa Katmandu shahrining sobiq meri Balendra Shah bosh vazir sifatida qasamyod qildi. Biroq bu natijani faqat ko‘cha namoyishlari bilan izohlash to‘g‘ri bo‘lmaydi: noroziliklar eski siyosiy tizimga bo‘lgan ishonch inqirozini ochib berdi, saylov esa yangi siyosiy kuchning hokimiyatga kelishiga imkon yaratdi.

Fransiya va Hindiston: norozilik sabablari bir xil emas

2026-yil sentabrida Fransiyada maktab va ta’lim tizimidagi muammolar yuzasidan o‘quvchilar namoyishlari boshlandi. Harakat o‘qituvchilar yetishmovchiligi, sinflarning gavjumligi, maktab binolarining yomon holati va ta’lim imkoniyatlaridagi tengsizlikka qarshi norozilikni ifodaladi. 6-oktabr kuni Associated Press mamlakat bo‘ylab 266 mingdan ortiq kishi namoyishlarda qatnashgani haqida xabar berdi. O‘quvchilar bilan birga o‘qituvchilar va kasaba uyushmalari ham harakatga qo‘shildi. 8-oktabrda hukumat maktablarga 3 ming nafar malakali pedagog yuborishini e’lon qildi. 

Hindistonda esa 2026-yilda turli masalalarga doir noroziliklar kuzatildi. Iyun oyida tibbiyot oliygohlariga kirish imtihoni — NEET bilan bog‘liq muammolar va savollar sizib chiqishi haqidagi da’volar talabalar noroziligiga sabab bo‘ldi. Hukumat imtihon bilan bog‘liq qonunbuzarliklar sabab Telegramga vaqtinchalik cheklov kiritdi.

Oktyabr boshidagi boshqa namoyishlar esa saylovchilar ro‘yxatini qayta ko‘rib chiqish jarayoniga qarshi qaratildi. «Cockroach Janta Party» harakati vakillari Saylov komissiyasi rahbarining iste’fosini talab qildi. 10-oktabr kuni politsiya harakat asoschisi Abhijeet Dipkeni Dehlida rejalashtirilgan namoyish oldidan hibsga oldi. Bu voqealarni NEET mojarosining davomi sifatida emas, turli sabablar va ishtirokchilarga ega alohida noroziliklar sifatida ko‘rish lozim. 

Fransiya va Hindiston misollari yoshlar harakati faqat hukumatni ag‘darish yoki davlat tizimini o‘zgartirishga qaratilmasligini ko‘rsatadi. U ta’lim sifati, adolatli tanlov, davlat idoralarining javobgarligi yoki saylov jarayonining shaffofligi kabi aniq masalalarga ham qaratilishi mumkin.

Ijtimoiy tarmoqlar — sababmi yoki safarbarlik vositasimi?

Z avlodining siyosiy faolligini tushunishda internetning rolini to‘g‘ri baholash muhim. Raqamli platformalar muammoni ko‘pchilikka yetkazadi, odamlarni umumiy talab atrofida birlashtiradi, namoyishlar haqidagi videolarni tarqatadi va turli hududlardagi ishtirokchilar o‘rtasida aloqa o‘rnatadi.

2025-yilda Carnegie jamg‘armasida e’lon qilingan tahlil ijtimoiy tarmoqlar shaxsiy noroziliklarni kengroq adolatsizlik hissi bilan bog‘lashini, umumiy ramz va talablar shakllanishiga yordam berishini ta’kidlaydi. Shu bilan birga, bunday harakatlar barqaror tashkilot va aniq kelishilgan maqsadlarga ega bo‘lmasa, ichki kelishmovchiliklar hamda zo‘ravonlik xavfini boshqarish qiyinlashishi mumkin. 

Raqamli maydon hukumatlar uchun ham nazorat vositasiga aylanishi mumkin. Science Advances jurnalida chop etilgan sharh ijtimoiy tarmoqlar faollarga axborot tarqatish imkonini berishi bilan birga, kuzatuv, senzura va bosim o‘tkazish uchun ham ishlatilishi mumkinligini ko‘rsatadi. Demak, ijtimoiy tarmoqlarni norozilikning yagona sababi deb bo‘lmaydi. U ko‘pincha mavjud muammolarni ko‘rinadigan qiladi, norozilikni tez yoyadi va jamoaviy harakatni muvofiqlashtiradi. Lekin u ish o‘rinlari yaratmaydi, korrupsiyani o‘z-o‘zidan bartaraf etmaydi va davlat idoralarini avtomatik ravishda hisobdor qilmaydi.

Yolg‘izlik siyosiy norozilikka undaydimi?

Yoshlar orasidagi yolg‘izlik va siyosiy faollik aloqasi bo‘yicha tadqiqotlar mavjud, biroq ularning natijalaridan ehtiyotkorlik bilan foydalanish kerak. Suhyen Baening 2024-yilda e’lon qilingan va hali ilmiy taqrizdan o‘tgan jurnal maqolasi maqomiga ega bo‘lmagan tadqiqoti AQShdagi bir nechta yirik so‘rov ma’lumotlarini tahlil qilgan. Unda yolg‘izlik ovoz berish kabi an’anaviy siyosiy ishtirok bilan salbiy, norozilik namoyishlari, petitsiya va boykot kabi shakllar bilan esa ijobiy bog‘liqlik ko‘rsatgan. 

Bu natija yolg‘izlik odamni albatta namoyishga olib chiqadi, degani emas. Tadqiqot kuzatilgan bog‘liqlikni ko‘rsatadi, lekin uning sababini to‘liq aniqlamaydi. Bundan tashqari, AQShdagi ma’lumotlarni Nepal, Bangladesh yoki boshqa mamlakatlardagi yoshlar xulqiga bevosita tatbiq etish mumkin emas.

Gallupning 2025-yilda e’lon qilingan AQSh so‘rovida doimiy yoki tez-tez yolg‘izlik his qiladigan 18–29 yoshli erkaklarning 45 foizi, ayollarning esa 25 foizi siyosiy maqsadga erishish uchun zo‘ravonlik ayrim holatlarda maqbul bo‘lishi mumkinligini bildirgan. 

Ijtimoiy uzilish ayrim odamlarning siyosiy munosabatlariga aloqador bo‘lishi mumkin, lekin namoyishga chiqish qaroriga iqtisodiy vaziyat, adolatsizlik hissi, shaxsiy tajriba va siyosiy imkoniyatlar ham ta’sir qiladi.

Yoshlar harakati siyosiy kuchga aylanadimi?

So‘nggi voqealar Z avlodi siyosiy jarayonlarga ta’sir ko‘rsatish imkoniyatiga ega ekanini namoyon qilmoqda. Ular ommaviy namoyishlar orqali hukumatlarga bosim o‘tkazishi, muayyan masalalarni kun tartibiga olib chiqishi, saylovlarda yangi siyosiy kuchlarni qo‘llab-quvvatlashi yoki davlat idoralaridan javob talab qilishi mumkin.

Biroq yoshlarni yagona maqsad va qarashlarga ega, birlashgan global harakat sifatida tasvirlash noto‘g‘ri. Nepalda korrupsiya va siyosiy elitalarning imtiyozlari, Bangladeshda davlat xizmatidagi kvotalar, Shri-Lankada iqtisodiy inqiroz, Fransiyada ta’lim sifati, Hindistonda esa imtihonlar va saylovchilar ro‘yxati bilan bog‘liq masalalar norozilikning asosiy sabablariga aylandi. Bu talablar bir-biridan farq qiladi.

Ijtimoiy tarmoqlar yoshlarning o‘zaro aloqa qilishi va safarbarligini osonlashtiradi. Ammo norozilikning siyosiy natijaga aylanishi harakatning maqsadlari, tashkiliy salohiyati, boshqa ijtimoiy guruhlar bilan hamkorligi va davlat institutlarining javobiga ham bog‘liq.

Shuning uchun Z avlodini “eng norozi avlod” deb atashdan ko‘ra, uni o‘z talablarini ommaviy ifodalashning yangi imkoniyatlariga ega avlod sifatida ko‘rish aniqroq. Uning siyosiy kuchga aylanishini namoyishlar soni bilangina emas, balki bu harakatlar davlat siyosati, saylovlar va uzoq muddatli islohotlarga qanday ta’sir ko‘rsatayotgani bilan baholash kerak.

Muallif: Maftuna Baxt

Mavzuga oid yangiliklar

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →

So'nggi yangiliklar

Italiyaning Milan shahridagi San Siro (Giuseppe Meazza) stadioni yuqoridan olingan tasvir.

San Siro: bir asrlik tarix va Milan futbolining yangi uyi

San Siro o‘rnida nima quriladi? Milan futbolidagi tarixiy o‘zgarish

Sport

20.11.2026, 16:11

Toshkent metropoliteni

Toşkent metrosida tirbandlikni kamaytiriş uçun nima özgaradi?

2026 yil sentyabr–oktyabr oylarida metro xizmatlaridan 61,7 million kişi foydalandi. Yölovçilar köpayişi munosabati bilan vagonlar sonini oşiriş va yangi poyezdlar xarid qiliş rejalaştirilmoqda. 

Oʻzbekiston

20.11.2026, 14:41

Anthropic акциялари 34% ошди

Tramp bilan mojaroga qaramay, Anthropic aktsiyalari 34 foizga oşdi

IPO orqali 81,3 milliard dollar jalb qilgan Claude işlab çiqaruvçisi Anthropic  SpaceX örnatgan birja rekordini yangiladi. 

Iqtisodiyot

20.11.2026, 10:51

Сергелида 1,7 гектарлик сунъий кўл пайдо бўлади

Sergelida 1,7 gektarlik sun’iy köl paydo böladi

Yana qanday özgarişlar kutilmoqda?

Oʻzbekiston

20.11.2026, 10:18

O‘zbekiston va Ummon davlat bayroqlari.

Özbekiston va Ömon örtasida 30 kunlik vizasiz rejim joriy etiladi

Kelişuvning kuçga kiriş şartlari qanday? 

Oʻzbekiston

19.11.2026, 16:55

Тожикистонда электр устуни қулади

Tojikistonda elektr uzatiş ustuni quladi: Farğona vodiysida elektr ta’minoti çeklandi

Tojikiston hududidan ötuvçi 500 kV kuçlanişli elektr uzatiş tarmoğida avariya sodir böldi. Oqibatda Farğona vodiysining ayrim hududlarida elektr ta’minoti uzildi.

Oʻzbekiston

19.11.2026, 14:53

Roxinjalar genotsidi: Myanma xalqaro sud oldida javob beradi

BMTning Xalqaro sudi 19 noyabr kuni Myanmaga qarşi roxinja musulmonlariga nisbatan genotsid sodir etilgani haqidagi iş böyiça qaror çiqarişi kutilmoqda. BMT tergovçilari harbiylar yuzlab qişloqlarni vayron qilgani, ommaviy qotilliklar sodir etgani va ayollar hamda bolalarga nisbatan muntazam jinsiy zöravonlik işlatganini qayd etgan.

Jahon

19.11.2026, 10:56

Ўзбекистон ва Туркманистон чегараси

Özbekiston va Turkmaniston çegaradan ötişni yengillaştirmoqçi

Tomonlar Toşkent – Aşxobod – Toşkent yönalişida aviaqatnovlarni tiklaş, şuningdek, çegaradoş hududlar aholisi uçun uç sutkagaça vizasiz qatnov tartibini qayta joriy etiş masalalarini körib çiqdi.

Siyosat

19.11.2026, 09:42

Özbekistonlik professor Qozoğistonda 10 yilga qamaldi

Özbekistonlik professor Qozoğistonda nega qamaldi?

Qozoğistonda andijonlik professor Iqboljon Qoraboyev josuslikda ayblanib, 10 yilga ozodlikdan mahrum etildi. Uning yaqinlari olim aybiga iqror bölmagani va hukm ustidan apellyatsiya bermoqçi ekanini aytişdi. Eng muhim savol: u qaysi davlat foydasiga josuslik qilgan?

Siyosat

18.11.2026, 18:31

Deutsçe Bank: Tramp va Epşteynning Rossiya bilan aloqalari oşkor böldi

Deutsçe Bank’ning 15 milliondan ortiq içki hujjati tarqalib ketişi bankning AQŞ prezidenti Donald Tramp va jinsiy jinoyatlarda ayblangan Jeffri Epşteyn bilan moliyaviy aloqalari haqida yangi ma’lumotlarni oşkor qildi. 

Siyosat

18.11.2026, 16:45

Покистонлик Ассиф Мерчант

Trampga suiqasd rejasi: pokistonlik 27,5 yilga qamaldi

AQŞ sudi Donald Tramp va boşqa amerikalik siyosatçilarga nisbatan suiqasd rejasini taşkil etişda ayblangan Assif Merçantni 27,5 yilga ozodlikdan mahrum qildi.

Jahon

18.11.2026, 14:28

Саида Мирзиёева Канада элчиси билан учрашди

Özbekistondan Kanadaga boriş osonlaşadimi?

Saida Mirziyoyeva Kanada elçisi Kristofer Daggan bilan savdo, investitsiya, ta’lim va viza tartiblarini yengillaştiriş masalalarini muhokama qildi.

Siyosat

18.11.2026, 11:47

Eron Vaşingtonda kimyoviy qurol işlatadimi?

Eron taşqi işlar vaziri Abbos Aroqçi AQŞ poytaxtida kimyoviy qurol yoki radioaktiv modda tarqatuvçi qurilmadan foydalanish rejasi haqida izoh berdi. 

Jahon

18.11.2026, 10:39

14 та телефонни ўғирламоқчи бўлган йигит ушланди

Namanganda telefon ustaxonasidan 14 ta telefonni öğirlamoqçi bölgan yigit uşlandi

Uyçi tumanidagi telefon ustaxonasiga tungi vaqtda eşik qulfini buzib kirgan şaxs Qöriqlaş xizmati xodimlari tomonidan qölga olindi.

Oʻzbekiston

18.11.2026, 10:10

Тошкентнинг Учтепа туманида нобуд бўлган ҳайвонлар ва қушлар

Toşkentda hayvonlar va quşlar ommaviy nobud bölayotgani xabar qilindi

Aholiga şubhali moddalarga tegmaslik, bolalar va uy hayvonlarini ulardan uzoqroq tutiş tavsiya etilmoqda. 

Oʻzbekiston

17.11.2026, 17:26

Ebola virusidan 6 minga yaqin kişi vafot etdi

Kongo Demokratik Respublikasida 2026 yil may oyida boşlangan Ebola epidemiyasi oqibatida 14 noyabrga qadar 11 376 ta kasallaniş holati tasdiqlangan. Ularning 5 568 tasi ölim bilan yakunlangan.

Jahon

17.11.2026, 15:33

Toşkent – Astraxan yönalişida yangi poyezd qatnovi

Toşkentdan Astraxanga poyezd qatnovi yölga qöyiladi

2026 yil 17 dekabrdan Toşkent va Astraxan örtasida yangi xalqaro yölovçi poyezd qatnovi joriy etiladi.

Oʻzbekiston

17.11.2026, 12:28

Yevropa migrantlarni Özbekistonga yuborişi mumkinmi?

Yevropa migrantlarni Afrikaga jönatmoqçi. Keyingi manzil Özbekiston bölişi mumkinmi?

Oʻzbekiston

17.11.2026, 12:11

Buziladigan uy egalari uçun yangi taklif: 1,5 baravar katta uy-joy

Toşkentda renovatsiya dasturiga kiritilgan uylar mulkdorlariga Yangi Toşkentda avvalgi xonadoni maydonining 150 foizigaça bölgan yangi uy-joylar taklif etilişi mumkin. 

Oʻzbekiston

16.11.2026, 17:32

ҚҚСни қайта ҳисоблаш бўйича янги қарор

Ayrim tadbirkorlar import QQSni boşqaça tölaydi

2027 yil 1 yanvardan ayrim tadbirkorlar import QQSini soliq organlaridagi ortiqça tölovlar hisobidan qoplaşi mumkin böladi. Yangi tartib kimlarga tegişli? 

Iqtisodiyot

16.11.2026, 15:22

ARXIV

SANAGA O'TISH

Barcha arxivni ko'rsatish →