Hindlardan nimani o'rganishimiz kerak?

Kitob — bu nafaqat bilim manbai, balki jamiyatning ichki dunyosini aks ettiruvchi ko‘zgu ham hisoblanadi. Odamlarning qanday kitobni o‘qiyotgani, ular nimaga intilayotgani va o‘zlarini qanday kelajak sari yetaklayotgani haqida ko‘p narsa aytib beradi. Aynan shu nuqtai nazardan qaraganda, Hindiston kitob bozori bugungi kunda qiziqarli tadqiqot maydoniga aylangan. So‘nggi tahlili shuni ko‘rsatadiki, bir milliard uch yuz milliondan ortiq aholiga ega bu ulkan mamlakatning kitob javonlari millatning jamoaviy ruhiy holatini o‘zida mujassam etgan noyob kitoblarga to‘la.

Ingliz tili — nafaqat til, balki maqom ramzi. Hindistonda o'nlab til va shevalar amalda qo‘llaniladi — hindi, bengal, telugu, marati, tamil va boshqa ko‘plab tillar mamlakatning lingvistik xilma-xilligini tashkil etadi. Shunga qaramay, kitob bozorida sotilayotgan eng ommabop nashrlarning aksariyati aynan ingliz tilida chop etilgan. Hindiston uchun ingliz tili — mustamlakachilik davridan qolgan meros bo‘lishiga qaramay — bugungi kunda ijtimoiy pog‘onadan yuqoriga ko‘tarilishning, sifatli ta'limning va xalqaro miqyosda muvaffaqiyat qozonishning bir qismiga aylangan. Shu bois ingliz tilidagi kitoblar sotib olish ko‘pincha shaxsiy investitsiya sifatida ham ko‘riladi — bu shunchaki o‘qish emas, balki ijtimoiy maqomni mustahkamlash usuli hamdir.

Self-help janrining hukmronligi

Hindiston kitob do‘konlarida bestsellerlar ro‘yxatining old qatorlarida badiiy adabiyot emas, balki shaxsiy rivojlanishga bag‘ishlangan kitoblar joy olgan.

 "Atomic Habits" (Jeyms Klir), "The Psychology of Money" (Morgan Xousel) va "How to Win Friends and Influence People" (Deyl Karnegi) kabi asarlar savdo reytinglarining yuqori pog‘onalarini egallagan. Raqobat kuchli bo‘lgan, aholi soni tez suratlarda o‘sib borayotgan va yosh mehnat bozori juda dinamik bo‘lgan jamiyatda odamlar amaliy maslahatlarga, o‘z-o‘zini takomillashtirish formulalariga va moliyaviy savodxonlikka alohida ehtiyoj sezmoqda. Mutolaa va tadbiq ularga tezkor natija va'da qiluvchi, arzon va qulay "murabbiy" vazifasini o‘tamoqda.

So‘nggi yillarda bu yo‘nalishda mahalliy mualliflarning ham o‘rni sezilarli darajada oshdi. Hind yozuvchilari g‘arb nashrlaridan farqli o‘laroq, mahalliy voqelik va madaniy kontekstga moslashtirilgan shaxiy muvaffaqqiyatga erishish va sog‘lom turmush tarzi mavzularida kitoblar yozmoqda. 

O‘tmishga qaytish: tarix va milliy o‘zlikka intilish

Biroq hind kitobxonlarining qiziqishi faqat rivojlanish retseptlari bilan cheklanmaydi. So‘nggi yillarda Hindiston tarixi, dini, mifologiyasi va geosiyosiy o‘tmishiga bag‘ishlangan asarlarga talab sezilarli darajada oshgan.

Bu holatni tasodifiy trend deb bo‘lmaydi — bu chuqurroq ijtimoiy jarayonning aksidir. Jadal globallashuv va zamonaviylashuv sharoitida ko‘plab hindistonliklar o‘z ildizlariga, milliy o‘ziga xosligiga va qadimiy merosga qayta murojaat qilishga intilmoqda. Qadimgi diniy matnlarning zamonaviy talqinlari, ruhiy-ma'rifiy adabiyot va Hindistonning boy tarixiy o‘tmishini yorituvchi kitoblar aynan shu ehtiyojni qondirmoqda — bu o‘zlikni izlash va zamonaviy dunyoda o‘z o‘rnini anglashga urinishning bir ko‘rinishidir.

Ijtimoiy tarmoqlar — dushman emas, ittifoqchi. Ko‘pchilik ijtimoiy tarmoqlarni kitob o‘qish madaniyatiga tahdid sifatida ko‘rsa-da, Hindiston misolida bu tendensiya aksincha ishlayotganga o‘xshaydi. Mashhur blogerlar, YouTube kontent-mualliflari va ijtimoiy tarmoqning faol yurituvchilari tomonidan yozilgan kitoblar tez ommalashib, millionlab nusxada sotilmoqda.

Instagram va YouTube platformalari endi shunchaki ko‘ngilochar kontent maskani emas, balki kitoblarni targ‘ib qiluvchi, kitobxonlik madaniyatini shakllantiruvchi muhim maydonga aylangan. “Bookstagram” va “BookTok” kabi hodisalar yosh avlod o‘rtasida kitobga bo‘lgan qiziqishni jonlantirmoqda, ularni yangi janrlar va mualliflar bilan tanishtirmoqda.

Hindiston kitobxonlari va ularning tanlovi tarix va bugungi kun, mahalliylik va globallashuv, amaliyot va ma’naviyatning barchasi birlashib, millatni yuksaltiruvchi omilga aylanishini ko‘rsatuvchi noyob misoldir. 

Bu bizga nimani o‘rgatadi?

Hindiston misoli shuni ko‘rsatadiki, kitobxonlik — mamlakat taraqqiyoti va jamiyat kayfiyatining eng sezgir ko‘rsatkichlaridan biridir. Bu tajriba O‘zbekiston uchun ham ayni muddao mulohaza yuritish imkonini beradi. So'nggi yillarda o'zbek kitobxonlari orasida ham self-help va shaxsiy rivojlanish kitoblariga qiziqish sezilarli darajada oshdi — bu, birinchi navbatda, yosh avlodning kasbiy yutuqlarga erishish, moliyaviy savodxonlik va o'z ustida ishlashga bo'lgan ehtiyojidan darak beradi. Hindistonliklar kabi, o'zbek kitobxonlari ham ikki yo'nalishda — bir tomondan zamonaviy dunyoga integratsiyalashish va kamolotga erishish sirlarini o'rganish, ikkinchi tomondan esa o'z tarixi, madaniy merosi va milliy o'zligini anglashga intilish yo'nalishida harakatlanmoqda. Ijtimoiy tarmoqlar va bookblogerlikning ommmalashishi kitobxonlik madaniyatini yangi, raqamli formatda saqlab qolish va rivojlantirish uchun katta imkoniyat yaratadi. (Birgina “Binafsha shu’lasi” haqida minglab kontentlar tayyorlanganini mazkur kitobning ommalashib, shov-shuv bo‘lganini bir eslang.) Ba’zan bir biriga qarama-qarshi bo‘lgan narsalarning integratsiyasi taraqqiyotga eltuvchi yo‘lga aylanadi.

Maftuna Baxtiyorova